భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) ప్రయోగించిన మొట్టమొదటి సౌర పరిశోధన నౌక ‘ఆదిత్య-ఎల్1’ (Aditya-L1) సౌర విజ్ఞానంలో ఒక చారిత్రాత్మక మైలురాయిని సాధించింది. బెంగళూరులోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రోఫిజిక్స్ (IIA) శాస్త్రవేత్తలు ఆదిత్య-ఎల్1 లోని VELC (Visible Emission Line Coronagraph) పేలోడ్ ద్వారా సూర్యుడి నుండి ఎగసిపడే భయంకరమైన సౌర జ్వాలల (Coronal Mass Ejection – CME) యొక్క అసలైన మూడవ కోణాన్ని (3rd Dimension/3D) మరియు అసమాన ఆకారాన్ని తొలిసారిగా కనుగొన్నారు.
సాధారణంగా సౌర తుఫానులు సూర్యుని నుండి ఒక గుండ్రటి బుడగలాగా (Symmetric Bubble) సమానంగా విస్తరిస్తాయని శాస్త్రవేత్తలు భావించేవారు. అయితే 2024 ఆగస్టు 5న నమోదైన సౌర జ్వాలను ఆదిత్య-ఎల్1 ద్వారా విశ్లేషించినప్పుడు, అది అసమాన ఆకారంలో (Asymmetric Lateral Expansion) విస్తరిస్తున్నట్లు స్పష్టమైంది. ఈ అధ్యయన వివరాలను ప్రముఖ అంతర్జాతీయ పత్రిక ‘ది ఆస్ట్రోఫిజికల్ జర్నల్ లెటర్స్’ నవంబర్ 3, 2026 సంచికలో ప్రచురించింది.
ఈ పరిశోధనలో వెలుగు చూసిన ప్రధాన సాంకేతిక అంశాలు:
డ్రాప్లర్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ (Doppler Spectroscopy): VELC పరికరం కాంతి పౌనఃపున్యంలో వచ్చే మార్పులను కొలవడం ద్వారా, సౌర ప్లాస్మా మన వైపు ఎంత వేగంగా వస్తోంది (బ్లూ-షిఫ్ట్) మరియు దూరంగా ఎంత వేగంగా వెళ్తోందో (రెడ్-షిఫ్ట్) కచ్చితంగా నమోదు చేసింది.
స్పేస్ వెదర్ ప్రిడిక్షన్: ఈ 3D ఆకారం మరియు వేగాన్ని గుర్తించడం ద్వారా భూమి వైపు వచ్చే సౌర తుఫానుల సమయం, వాటి వల్ల శాటిలైట్లు, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు మరియు విద్యుత్ గ్రిడ్లపై పడే ప్రభావాన్ని ముందుగానే అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో అంచనా వేయవచ్చు.
గతంలో ఒకే పరిశీలనా కేంద్రం నుండి సౌర తుఫానుల 3D నిర్మాణాన్ని విశ్లేషించడం అసాధ్యంగా ఉండేది. నాసా (NASA) యొక్క సోలార్ డైనమిక్స్ అబ్జర్వేటరీ డేటాతో పాటు ఆదిత్య-ఎల్1 లోని VELC అందించిన డేటాను సమ్మేళనం చేసి ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు సాధించిన ఈ విజయం అంతరిక్ష వాతావరణ పరిశోధనల్లో (Space Weather Studies) కొత్త అధ్యాయానికి నాంది పలికింది.
