హైదరాబాద్: ఒక వ్యక్తి గుండెను మరొక వ్యక్తికి మార్పిడి చేసిన తర్వాత ఆ గుండె వయసు ఎలా మారుతుంది? గుండె దాత వయసుకే అనుగుణంగా కొనసాగుతుందా? లేక కొత్త శరీర వాతావరణానికి తగ్గట్టుగా మారుతుందా? తాజాగా శాస్త్రవేత్తలు చేసిన పరిశోధన ఈ ప్రశ్నలకు ఆసక్తికరమైన సమాధానాన్ని సూచిస్తోంది. మార్పిడి చేసిన గుండె కొత్త శరీరంలోని జీవసంబంధ వయసును కొంతవరకు అనుసరించే అవకాశం ఉందని పరిశోధకులు గుర్తించారు. అంటే.. వయసైన వ్యక్తి శరీరంలోకి యువ గుండె వెళ్తే అది వేగంగా వృద్ధాప్య లక్షణాలను పొందవచ్చు. అదే వయసైన గుండెను యువ వ్యక్తికి మార్పిడి చేస్తే కొన్ని జీవసంబంధ వృద్ధాప్య లక్షణాలు తగ్గవచ్చని అధ్యయనం సూచిస్తోంది. అయితే ఈ పరిశోధన ఇంకా ప్రాథమిక దశలోనే ఉంది.
అసలు ‘జీవసంబంధ వయసు’ అంటే ఏమిటి?
మన వయసును సాధారణంగా పుట్టిన తేదీ ఆధారంగా లెక్కిస్తాం. దీనిని కాలక్రమ వయసు (chronological age) అంటారు. కానీ శరీరంలోని కణాలు, కణజాలం ఎంతవరకు వృద్ధాప్య మార్పులకు లోనయ్యాయన్నది మరో విషయం. దీనినే జీవసంబంధ వయసు (biological age) అంటారు.
ఈ పరిశోధనలో శాస్త్రవేత్తలు ముఖ్యంగా DNA methylation అనే ప్రక్రియను పరిశీలించారు. DNAపై కొన్ని రసాయన గుర్తులు కాలక్రమేణా మారుతుంటాయి. ఈ మార్పులను పరిశీలించడం ద్వారా కణజాలం ఎంతవరకు వృద్ధాప్యానికి చేరుకుందో అంచనా వేయవచ్చు. పరిశోధకులు ఇలాంటి వృద్ధాప్య సూచికలను ఉపయోగించి మార్పిడి చేసిన గుండెల్లో వచ్చిన మార్పులను అంచనా వేశారు.
ఎలుకలపై చేసిన ప్రయోగం ఏం చెప్పింది?
హార్వర్డ్ మెడికల్ స్కూల్కు చెందిన జెస్సీ పోగానిక్, ఆయన సహచరులు ముందుగా ఎలుకలపై ప్రయోగాలు చేశారు. మూడు నెలలు, ఏడాది, సుమారు 1.5–1.67 సంవత్సరాల వయసున్న ఎలుకల నుంచి గుండెలను తీసుకుని యువ, మధ్య వయసు, వృద్ధ ఎలుకల్లోకి మార్పిడి చేశారు.
కొన్ని నెలల తర్వాత మార్పిడి చేసిన గుండె కణజాలాన్ని పరిశీలించారు. ఫలితాలు ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి. యువ గుండెలు వృద్ధ ఎలుకల శరీరంలోకి వెళ్లినప్పుడు వాటి జీవసంబంధ వయసు వేగంగా పెరిగినట్లు కనిపించింది. మరోవైపు వృద్ధ గుండెలు యువ ఎలుకల శరీరంలోకి వెళ్లినప్పుడు కొన్ని వృద్ధాప్య సూచికలు తగ్గాయి. అంటే గుండెను చుట్టుముట్టిన శరీర వాతావరణం ఆ గుండె కణజాల వృద్ధాప్యంపై ప్రభావం చూపవచ్చని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.
మనుషుల్లోనూ ఇదే సంకేతాలు
ఇది కేవలం ఎలుకలకే పరిమితమైందా అని తెలుసుకోవడానికి పరిశోధకులు గతంలో జరిగిన గుండె మార్పిడి కేసుల నుంచి అందుబాటులో ఉన్న బయాప్సీ నమూనాలను పరిశీలించారు. దాత, గ్రహీత వయసుల్లో గణనీయమైన తేడా ఉన్న 11 మానవ గుండె మార్పిడి కేసులను విశ్లేషించారు.
ఇక్కడ కూడా దాదాపు అదే నమూనా కనిపించింది. మార్పిడి చేసిన గుండె జీవసంబంధ వయసు దాత వయసుతో పోలిస్తే కొత్త గ్రహీత వయసుతో ఎక్కువగా సంబంధం ఉన్నట్లు గుర్తించారు. అంటే కొత్త శరీరంలోని రక్త ప్రసరణ, హార్మోన్లు, రోగనిరోధక వ్యవస్థ, జీవక్రియ వంటి అంశాలు గుండె కణజాలంపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉందని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.
వృద్ధ గుండెను యువ శరీరం ‘యువం’ చేయగలదా?
ఈ పరిశోధనలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన ప్రశ్న ఇదే. ప్రస్తుతం గుండె దాతలను ఎంపిక చేసేటప్పుడు దాత వయసు కూడా ముఖ్యమైన అంశం. సాధారణంగా తక్కువ వయసున్న, ఆరోగ్యకరమైన గుండెలకు ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. అయితే భవిష్యత్తులో వృద్ధ దాతల నుంచి లభించే ఆరోగ్యకరమైన గుండెలను కూడా మరింత విస్తృతంగా ఉపయోగించవచ్చా అనే ఆలోచనకు ఈ పరిశోధన అవకాశం కల్పిస్తోంది.
అయితే “వృద్ధ గుండెను యువ గుండెగా మార్చవచ్చు” అని ఇప్పుడే చెప్పడం సరైంది కాదు. పరిశోధనలో కనిపించిన మార్పులు జీవసంబంధ వయసుకు సంబంధించిన కొన్ని సూచికల్లో మాత్రమే కనిపించాయి. ప్రతి రకమైన వృద్ధాప్య మార్పు తిరిగి మారుతుందని నిరూపించలేదు. అలాగే మార్పిడి ప్రక్రియ స్వయంగా శరీరంలో వాపు వంటి కొన్ని వృద్ధాప్య సంబంధిత మార్పులను పెంచినట్లు కూడా పరిశోధకులు గుర్తించారు.
గుండె పనిచేసే విధానంలోనూ ప్రభావం ఉందా?
పరిశోధకులు వందలాది గుండె మార్పిడి గ్రహీతల వైద్య సమాచారాన్ని కూడా పరిశీలించారు. హృదయ స్పందన, గుండె గోడ మందం, వ్యాయామ సామర్థ్యం వంటి కొన్ని లక్షణాలు దాత వయసు కంటే గ్రహీత వయసుతో ఎక్కువగా సంబంధం ఉన్నట్లు కనిపించాయి.
అయితే అన్ని శారీరక లక్షణాలు ఇదే విధంగా మారలేదు. కొన్ని మార్పులు శాశ్వతంగా ఉండే అవకాశం ఉందని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. అందువల్ల గుండె మొత్తం వయసు పూర్తిగా మారిపోతుందని కాకుండా, దాని కణస్థాయి జీవసంబంధ లక్షణాల్లో కొంత భాగం కొత్త శరీర వాతావరణానికి అనుగుణంగా మారవచ్చని అర్థం చేసుకోవాలి.
అవయవ దానానికి కొత్త దారి తెరుస్తుందా?
ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుండె మార్పిడి అవసరం పెరుగుతున్నప్పటికీ, తగిన దాత అవయవాల కొరత పెద్ద సమస్యగా ఉంది. అమెరికాలో 2024లో 4,636 గుండె మార్పిడి శస్త్రచికిత్సలు జరిగాయి. 2013తో పోలిస్తే ఇది 81.5 శాతం ఎక్కువ. అయినప్పటికీ అనేక మంది రోగులు సరైన అవయవం కోసం ఎదురుచూస్తూనే ఉన్నారు.
ఈ నేపథ్యంలో కొత్త పరిశోధన భవిష్యత్తులో దాతల పరిధిని విస్తరించే అవకాశాన్ని చూపిస్తోంది. ముఖ్యంగా ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పటికీ వయసు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ప్రస్తుతం పరిగణనలోకి రాని కొన్ని గుండెలను కూడా ఎంపిక చేసే అవకాశంపై మరింత పరిశోధన జరగవచ్చు.
అయితే దీనికి ముందు పెద్ద సంఖ్యలో మానవులపై అధ్యయనాలు, దీర్ఘకాలిక పరిశీలనలు, భద్రతా పరీక్షలు అవసరం. మొత్తంగా చూస్తే.. మన శరీరం ఒక అవయవానికి కేవలం స్థలం మాత్రమే కాదు; ఆ అవయవం ఎలా పనిచేస్తుందో, కణాలు ఎలా మారుతాయో ప్రభావితం చేసే వాతావరణం కూడా కావచ్చు. మార్పిడి చేసిన గుండె కొత్త శరీరంతో కొంతవరకు “వయసు కలుపుకుంటుంది” అనే ఈ ఆలోచన భవిష్యత్తులో అవయవ మార్పిడి, వృద్ధాప్య శాస్త్రం రెండింటిలోనూ కొత్త పరిశోధనలకు దారి తీసే అవకాశం ఉంది.
