భారత్‌, రష్యా దేశాలు తమ ఆర్థిక, పారిశ్రామిక సంబంధాలను మరింత విస్తరించేందుకు సిద్ధమవుతున్నాయి. 2030 నాటికి ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని 100 బిలియన్‌ డాలర్లకు, ఇరు దేశాల మధ్య పెట్టుబడులను 50 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. వాణిజ్యంతో పాటు తయారీ, రక్షణ రంగాల్లోనూ సహకారాన్ని పెంచాలని ఇరు దేశాల నాయకత్వం దిశానిర్దేశం చేసింది. రష్యా తన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని, భారత్‌ తన తయారీ సామర్థ్యాన్ని కలిపి ప్రయాణికుల విమానాలు, రైళ్లను ఉత్పత్తి చేసి ఇతర దేశాలకు ఎగుమతి చేసే అవకాశాలపై దృష్టి సారిస్తున్నాయి. ఈ భాగస్వామ్యం భారత్‌ ‘మేక్‌ ఇన్‌ ఇండియా’ కార్యక్రమానికి ఊతమిస్తుందని భావిస్తున్నారు.
విమానయాన రంగంలో ఇప్పటికే కీలక చర్చలు ప్రారంభమయ్యాయి. రష్యాకు చెందిన యునైటెడ్‌ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్‌ కార్పొరేషన్‌ (UAC), భారత్‌కు చెందిన హిందుస్థాన్‌ ఏరోనాటిక్స్‌ లిమిటెడ్‌ (HAL) మధ్య SJ-100 ప్రయాణికుల విమానాల సంయుక్త తయారీ, నిర్వహణకు సంబంధించిన ప్రాథమిక ఒప్పందం ఉంది. భారతదేశంలో ప్రాంతీయ విమాన కనెక్టివిటీ పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో చిన్న, మధ్యస్థ దూరాలకు ఉపయోగపడే విమానాల తయారీపై ఆసక్తి నెలకొంది. రష్యా తన SJ-100, MC-21, Il-114-300 విమాన నమూనాలను కూడా భారత్‌లో ప్రదర్శించింది. ఈ సహకారం ముందుకు సాగితే విమానాల దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడంతో పాటు దేశీయ విమానయాన తయారీ రంగానికి కొత్త అవకాశాలు ఏర్పడవచ్చు.
వాణిజ్య లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడంలో ప్రధాన సవాలు ఇరు దేశాల మధ్య ఉన్న అసమతుల్యత. రష్యా నుంచి భారత్‌ భారీగా ముడి చమురు, ఎరువులు, ఇతర ఉత్పత్తులను దిగుమతి చేసుకుంటుండగా, రష్యాకు భారత ఎగుమతులు తక్కువగా ఉన్నాయి. ఈ పరిస్థితిని మార్చేందుకు ఔషధాలు, ఇంజినీరింగ్‌ వస్తువులు, రసాయనాలు, వస్త్రాలు, ఆటో విడిభాగాలు, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, సముద్ర ఉత్పత్తుల ఎగుమతులను పెంచాలని భారత ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. రష్యా మార్కెట్‌లో భారతీయ సంస్థలకు మరిన్ని అవకాశాలు కల్పించడం, చెల్లింపుల్లో ఎదురయ్యే ఇబ్బందులను తగ్గించడం, రవాణా మరియు ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలను సులభతరం చేయడం కూడా ఈ లక్ష్యంలో భాగం.
రైళ్లు, రవాణా ఇంజినీరింగ్‌, పారిశ్రామిక తయారీ రంగాల్లోనూ సహకారాన్ని విస్తరించాలని భారత్‌, రష్యా లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. రష్యా సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని భారతీయ పరిశ్రమల తయారీ సామర్థ్యంతో అనుసంధానిస్తే దేశీయంగా ఉత్పత్తి పెరగడమే కాకుండా అంతర్జాతీయ మార్కెట్లకు ఎగుమతులు చేసే అవకాశం ఉంటుంది. రక్షణ రంగంలోనూ సంయుక్త పరిశోధన, సాంకేతిక పరిజ్ఞాన బదిలీ, ఆయుధ వ్యవస్థల ఉత్పత్తిపై ఇరు దేశాల మధ్య దీర్ఘకాలిక సహకారం కొనసాగుతోంది. అయితే, రష్యా నుంచి S-500 క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థను కొనుగోలు చేయడం లేదా సంయుక్తంగా తయారు చేయడం వంటి ప్రతిపాదనలను ఖరారైన ఒప్పందాలుగా కాకుండా చర్చలు లేదా నివేదికల స్థాయిలోనే చూడాలి.
భారత్‌ రక్షణ ఉత్పత్తుల ఎగుమతులను కూడా పెంచుతోంది. అదే సమయంలో రష్యాతో సంబంధాలను సంప్రదాయ ఆయుధ కొనుగోళ్లకే పరిమితం చేయకుండా విమానయానం, రైల్వేలు, ఔషధాలు, యంత్ర పరికరాలు, అధునాతన తయారీ రంగాలకు విస్తరించాలని ప్రయత్నిస్తోంది. 2030 నాటికి 100 బిలియన్‌ డాలర్ల వాణిజ్య లక్ష్యాన్ని సాధించాలంటే రెండు దేశాల మధ్య వ్యాపార అసమతుల్యతను తగ్గించడం, పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించడం, సంయుక్త తయారీ ప్రాజెక్టులను కార్యరూపంలోకి తీసుకురావడం కీలకం కానున్నాయి. ఈ ప్రణాళికలు విజయవంతమైతే భారత పరిశ్రమలకు కొత్త మార్కెట్లు, ఉద్యోగావకాశాలు, సాంకేతిక నైపుణ్యాల అభివృద్ధికి దోహదపడవచ్చు.
