న్యూఢిల్లీ: పోలియో అనే మహమ్మారిని ప్రపంచం నుంచి పూర్తిగా నిర్మూలించాలనే లక్ష్యంతో ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్‌ 24న ప్రపంచ పోలియో దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. పిల్లలను జీవితాంతం అంగవైకల్యానికి గురిచేయగల ఈ వ్యాధిపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడం, ప్రతి చిన్నారికి టీకాలు అందించడం ఈ దినోత్సవం ప్రధాన ఉద్దేశం. 2026లో ఈ దినోత్సవం శనివారం వచ్చింది. ఈ ఏడాది ప్రచార సందేశం “Together, We End Polio” (కలిసికట్టుగా పోలియోను అంతం చేద్దాం).
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO), రోటరీ ఇంటర్నేషనల్‌, యునిసెఫ్‌, గ్లోబల్ పోలియో ఎరాడికేషన్‌ ఇనిషియేటివ్‌ (GPEI) వంటి సంస్థలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పోలియో నిర్మూలన కోసం కృషి చేస్తున్నాయి. వ్యాధి దాదాపుగా కనుమరుగైన ప్రాంతాల్లోనూ టీకాలు, వ్యాధి నిఘా కార్యక్రమాలు కొనసాగించాల్సిన అవసరాన్ని ఈ రోజు గుర్తుచేస్తుంది.
అసలు పోలియో అంటే ఏమిటి?
పోలియోను వైద్య పరిభాషలో పోలియోమైలిటిస్‌ అంటారు. ఇది పోలియో వైరస్‌ వల్ల కలిగే అత్యంత అంటువ్యాధి. ముఖ్యంగా ఐదేళ్లలోపు పిల్లలు టీకాలు పూర్తిగా తీసుకోకపోతే ఈ వ్యాధి బారినపడే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. వైరస్‌ ప్రధానంగా కలుషితమైన నీరు, ఆహారం లేదా మలంతో కలుషితమైన చేతుల ద్వారా ఒకరి నుంచి మరొకరికి వ్యాపిస్తుంది.
చాలామందిలో లక్షణాలు కనిపించకపోవచ్చు. కొందరిలో జ్వరం, అలసట, తలనొప్పి, వాంతులు, మెడ బిగుసుకుపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. అయితే, కొద్దిమందిలో వైరస్‌ నాడీ వ్యవస్థపై దాడి చేసి చేతులు లేదా కాళ్లకు పక్షవాతం కలిగించవచ్చు. శ్వాసకు ఉపయోగపడే కండరాలు ప్రభావితమైతే ప్రాణాపాయం కూడా ఏర్పడవచ్చు.
పోలియోకు ప్రత్యేకమైన నివారణ చికిత్స లేదు. ఒకసారి పక్షవాతం ఏర్పడితే అది శాశ్వతంగా మిగిలిపోయే అవకాశం ఉంది. అయితే, సురక్షితమైన టీకాల ద్వారా ఈ వ్యాధిని సమర్థంగా నివారించవచ్చు.
భారత్‌ సాధించిన విజయం
పోలియో నిర్మూలనలో భారత్‌ కీలకమైన పురోగతి సాధించింది. దేశంలో చివరిసారిగా 2011లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హౌరాలో పోలియో వైరస్‌ కేసు నమోదైంది. అనంతరం ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ దక్షిణాసియా ప్రాంతాన్ని పోలియో రహితంగా ధ్రువీకరించినప్పుడు, 2014లో భారత్‌కు కూడా ఆ గుర్తింపు లభించింది.
ఈ విజయానికి పల్స్‌ పోలియో కార్యక్రమం, విస్తృత టీకాల పంపిణీ, ఆరోగ్య సిబ్బంది కృషి, ఇంటింటికీ వెళ్లి చిన్నారులకు పోలియో చుక్కలు వేయడం, వ్యాధి పర్యవేక్షణ వంటి చర్యలు దోహదపడ్డాయి. మారుమూల గ్రామాలు, పట్టణాలు, వలస కార్మికుల నివాస ప్రాంతాల్లోనూ టీకాలు అందించేందుకు ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు.
అయితే, భారత్‌ పోలియో రహిత దేశంగా గుర్తింపు పొందిందని టీకాల కార్యక్రమాలను నిలిపివేయలేం. ఇతర ప్రాంతాల్లో వైరస్‌ ఉనికి కొనసాగుతున్నంతకాలం వైరస్‌ తిరిగి దేశంలోకి వచ్చే ప్రమాదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
రెండు రకాల టీకాలు.. చిన్నారులకు రక్షణ
భారత్‌లో పోలియో నివారణకు ప్రధానంగా రెండు రకాల టీకాలను ఉపయోగిస్తున్నారు.
- ఓరల్‌ పోలియో వ్యాక్సిన్‌ (OPV): నోటి ద్వారా చుక్కల రూపంలో ఇస్తారు. పల్స్‌ పోలియో వంటి ప్రత్యేక టీకా కార్యక్రమాల్లో దీనిని విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.
- ఇనాక్టివేటెడ్‌ పోలియో వ్యాక్సిన్‌ (IPV): ఇంజెక్షన్‌ ద్వారా ఇస్తారు. ఇందులో క్రియారహితం చేసిన పోలియో వైరస్‌ ఉంటుంది. ఇది శరీరంలో వ్యాధి నిరోధక శక్తిని పెంపొందించడంలో సహాయపడుతుంది.
తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలకు ప్రభుత్వం సూచించిన టీకాల షెడ్యూల్‌ ప్రకారం అన్ని మోతాదులూ ఇప్పించాలి. పల్స్‌ పోలియో కార్యక్రమంలో భాగంగా చుక్కలు వేయించినప్పటికీ, సాధారణ టీకాల షెడ్యూల్‌ను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఏదైనా టీకా మోతాదు మిస్‌ అయితే ఆరోగ్య కార్యకర్తను సంప్రదించాలి.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇంకా సవాళ్లు
ప్రపంచవ్యాప్తంగా పోలియో నిర్మూలనలో గణనీయమైన పురోగతి సాధించినప్పటికీ, లక్ష్యం ఇంకా పూర్తికాలేదు. 2026 నాటికి ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌, పాకిస్థాన్‌ దేశాల్లో పోలియో వైరస్‌ వ్యాప్తి కొనసాగుతోంది. టీకాలు అందని పిల్లలు, యుద్ధాలు-అస్థిరత కారణంగా ఆరోగ్య సేవలు చేరుకోలేని ప్రాంతాలు, తప్పుడు సమాచారంతో టీకాలపై ఏర్పడే అపోహలు నిర్మూలన ప్రయత్నాలకు సవాళ్లుగా మారుతున్నాయి.
కొన్ని ప్రాంతాల్లో వ్యాక్సిన్‌-డెరైవ్డ్‌ పోలియో వైరస్‌ వల్ల కూడా వ్యాప్తి సంభవించవచ్చు. టీకా కార్యక్రమాల్లో ఉపయోగించే బలహీనపరిచిన వైరస్‌ తక్కువ టీకా కవరేజీ ఉన్న సమాజాల్లో కొంతకాలం వ్యాపిస్తూ మార్పులకు లోనైతే అరుదుగా వ్యాధి వ్యాప్తికి దారితీయవచ్చు. అందువల్ల అధిక స్థాయిలో టీకాల పంపిణీ, వైరస్‌ పర్యవేక్షణ రెండూ అవసరం.
ప్రతి చిన్నారి ఆరోగ్యమే లక్ష్యం
పోలియో నిర్మూలన అనేది ఒక్క ప్రభుత్వం లేదా ఒక్క సంస్థ చేయగల పని కాదు. ఆరోగ్య సిబ్బంది, తల్లిదండ్రులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, అంతర్జాతీయ ఆరోగ్య సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేయాలి. పిల్లలకు టీకాలు వేయించడం, టీకాలపై అపోహలను నమ్మకపోవడం, ఆరోగ్య శాఖ సూచనలను పాటించడం ద్వారా ప్రతి ఒక్కరూ ఈ ప్రయత్నంలో భాగస్వాములు కావచ్చు.
