దుండిగల్: భారత వైమానిక దళం (IAF) చీఫ్ ఎయిర్ చీఫ్ మార్షల్ అమర్‌ప్రీత్ సింగ్ తెలంగాణలోని దుండిగల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ అకాడమీలో మంగళవారం తన చివరి విమాన ప్రయాణాన్ని (Final Sortie) విజయవంతంగా పూర్తి చేశారు. ఈ ప్రత్యేకమైన ప్రయాణంలో 40 ఏళ్ల క్రితం ఆయనకు శిక్షణ ఇచ్చిన తొలి ఇన్స్ట్రక్టర్, విశ్రాంత వింగ్ కమాండర్ వి.ఎస్. కొచ్చార్‌తో కలిసి ఆయన హెచ్‌జేటీ-16 కిరణ్ మార్క్-1 (HJT-16 Kiran Mk-1) విమానాన్ని నడిపారు.
ఆగస్టు 28, 1984న వి.ఎస్. కొచ్చార్ మార్గదర్శకత్వంలో ఎయిర్ చీఫ్ మార్షల్ అమర్‌ప్రీత్ సింగ్ తన తొలి ఫ్లయింగ్ పాఠాలను ప్రారంభించారు. దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల తర్వాత, 55 నిమిషాల పాటు సాగిన ఈ ఆఖరి విమాన ప్రయాణం ఇద్దరి జీవితాల్లో ఒక సర్కిల్ పూర్తి చేసినట్లుగా నిలిచిపోయిందని సింగ్ భావోద్వేగంగా పేర్కొన్నారు. ప్రస్తుతం 73 ఏళ్ల వయసున్న వింగ్ కమాండర్ కొచ్చార్ మాట్లాడుతూ, అమర్‌ప్రీత్ సింగ్ తన అత్యంత ప్రతిభావంతుడైన విద్యార్థి అని ప్రశంసించారు.
విమానం రన్‌వేపై ల్యాండ్ అయిన అనంతరం వైమానిక దళ అధికారులు ఆయనకు సంప్రదాయ ‘వాటర్ క్యాసల్’ (Water Cannon Salute) సెల్యూట్‌తో ఘన స్వాగతం పలికారు. అక్టోబర్ 31న ఎయిర్ మార్షల్ అశుతోష్ దీక్షిత్ నూతన వైమానిక దళ అధిపతిగా బాధ్యతలు స్వీకరించనున్న నేపథ్యంలో, ఎయిర్ చీఫ్ మార్షల్ అమర్‌ప్రీత్ సింగ్ తన ఫ్లయింగ్ బాధ్యతలను ఈ చారిత్రాత్మక ప్రయాణంతో విజయవంతంగా ముగించారు.
HJT-16 కిరణ్ విమానం విశేషాలు
హెచ్‌జేటీ-16 కిరణ్ (HJT-16 Kiran) అనేది భారతదేశపు స్వదేశీ విమాన నిర్మాణ రంగంలో అత్యంత కీలకమైన మైలురాయి. హిందూస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL) ద్వారా రూపొందించబడి, తయారు చేయబడిన ఈ విమానం గత ఐదు దశాబ్దాలుగా భారత వైమానిక దళం (IAF) మరియు భారత నౌకాదళం (Indian Navy) పైలట్ల శిక్షణలో వెన్నెముకగా నిలిచింది.
చరిత్ర మరియు అభివృద్ధి
1960ల ప్రారంభంలో హెచ్‌ఏఎల్ (HAL) ప్రధాన డిజైనర్ డాక్టర్ రాజ్ మహేంద్ర నేతృత్వంలో ఒక స్వదేశీ ఇంటర్మీడియట్ జెట్ ట్రైనర్ (Intermediate Jet Trainer) విమాన రూపకల్పన ప్రారంభమైంది.
తొలి ప్రయాణం: సెప్టెంబర్ 4, 1964న ఈ విమానం తన మొదటి విజయవంతమైన ప్రయోగాత్మక ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసుకుంది.
ఐఏఎఫ్ ప్రవేశం: 1968లో హెచ్‌జేటీ-16 ‘కిరణ్’ పేరుతో భారత వైమానిక దళంలోకి అధికారికంగా చేరింది.
సాంకేతిక నమూనాలు (Variants)
- కిరణ్ మార్క్-1 (Kiran Mk I): రోల్స్ రాయిస్ వైపర్ (Rolls-Royce Viper) ఇంజిన్‌తో పనిచేసే ప్రాథమిక మోడల్. ఇది ప్రధానంగా పైలట్లకు ప్రాథమిక జెట్ శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఉపయోగపడింది.
- కిరణ్ మార్క్-1ఎ (Kiran Mk IA): తేలికపాటి దాడి (Light Attack) సామర్థ్యాల కోసం రక్కెట్లు మరియు బాంబులను మోసుకెళ్లే విధంగా రూపాంతరం చెందిన మోడల్.
- కిరణ్ మార్క్-2 (Kiran Mk II): మరింత శక్తివంతమైన సిద్ధేలీ వైపర్ (Bristol Siddeley) / ఆర్ఆర్ ఒర్పెయస్ (Orpheus) ఇంజిన్‌తో పాటు, మెరుగైన ఆయుధ వ్యూహాలు నేర్పేందుకు 7.62mm మెషిన్ గన్లతో అభివృద్ధి చేశారు.
ప్రాముఖ్యత మరియు విశేషాలు
- పైలట్ల మాతృవిమానం: గత 50 ఏళ్లలో భారత వైమానిక దళంలో చేరిన దాదాపు ప్రతీ జెట్ పైలట్ (ఎయిర్ చీఫ్‌లతో సహా) తన కెరీర్ ఆరంభంలో కిరణ్ విమానంలోనే జెట్ శిక్షణ పొందారు.
- సూర్యకిరణ్ ఏరోబాటిక్స్ టీమ్ (SKAT): 1996 నుండి 2011 వరకు ఐఏఎఫ్ ప్రసిద్ధ ‘సూర్యకిరణ్’ ఏరోబాటిక్ ప్రదర్శన బృందం హెచ్‌జేటీ-16 కిరణ్ విమానాలనే ఉపయోగించి ఆకాశంలో అద్భుతమైన విన్యాసాలు ప్రదర్శించింది.
- సైడ్-బై-సైడ్ సీటింగ్: ఈ విమానంలో ఇన్స్ట్రక్టర్ (శిక్షకుడు) మరియు విద్యార్థి పక్కపక్కనే (Side-by-Side) కూర్చునే వెసులుబాటు ఉంటుంది. దీనివల్ల శిక్షకుడు విద్యార్థి చర్యలను నేరుగా గమనిస్తూ వేగంగా మార్గదర్శనం చేసే అవకాశం లభించింది.
ప్రస్తుతం కిరణ్ విమానాల స్థానంలో ఆధునిక హాక్ (Hawk AJT) మరియు స్వదేశీ పిసి-7 (Pilatus PC-7) విమానాలు వచ్చినప్పటికీ, భారత వైమానిక రక్షణ చరిత్రలో HJT-16 కిరణ్ స్థానం చిరస్మరణీయమైనది.
