ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UN Security Council) సంస్కరణలపై భారత్ మరోసారి తన గళాన్ని బలంగా వినిపించింది. మండలిలో కొత్తగా శాశ్వత సభ్యులను చేర్చితే, ప్రస్తుతం ఉన్న ఐదు దేశాలకు ఉన్నట్లుగానే వారికి కూడా వీటో అధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేసింది. ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీలో జరిగిన చర్చలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో భారత శాశ్వత ప్రతినిధి, రాయబారి పర్వతనేని హరీశ్ ఈ వైఖరిని స్పష్టం చేశారు. కొత్త శాశ్వత సభ్యులకు వీటో అధికారం లేకుండా ప్రత్యేక వర్గాన్ని ఏర్పాటు చేయడం వల్ల సమానత్వం సాధ్యం కాదని భారత్ అభిప్రాయపడింది.
ప్రస్తుతం భద్రతా మండలిలో అమెరికా, రష్యా, చైనా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్‌ శాశ్వత సభ్యులుగా ఉన్నాయి. ఈ ఐదు దేశాలకు వీటో అధికారం ఉంది. అంటే, మండలిలోని ఇతర సభ్యులు ఒక తీర్మానానికి మద్దతు ఇచ్చినా, శాశ్వత సభ్యదేశం వీటో ఉపయోగిస్తే కీలక తీర్మానం ఆమోదం పొందకుండా అడ్డుకోవచ్చు. మండలిలో మరో పది దేశాలు తాత్కాలిక సభ్యులుగా రెండేళ్ల కాలానికి ఎన్నికవుతాయి. ఐక్యరాజ్యసమితి 1945లో ఏర్పడినప్పటి ప్రపంచ రాజకీయ పరిస్థితులు, నేటి అంతర్జాతీయ వాస్తవాలకు మధ్య ఎంతో మార్పు వచ్చిందని, అందుకు అనుగుణంగా భద్రతా మండలి నిర్మాణాన్ని మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని భారత్ చాలాకాలంగా కోరుతోంది.
వీటో అధికారాన్ని ఇప్పటివరకు ఉపయోగించిన తీరును కూడా హరీశ్ ప్రస్తావించారు. ఐక్యరాజ్యసమితి చరిత్రలో ఈ అధికారం సుమారు 200 తీర్మానాలపై మొత్తం 331 సార్లు ఉపయోగించబడిందని తెలిపారు. ఐదు శాశ్వత సభ్యదేశాల్లో రెండు దేశాలు మూడున్నర దశాబ్దాలకు పైగా వీటోను ఉపయోగించలేదని, ఎక్కువ వీటోలు లేదా వీటో చేస్తామనే హెచ్చరికలు ప్రధానంగా మూడు దేశాల నుంచే వచ్చాయని పేర్కొన్నారు. వీటో అధికారాన్ని అంతర్జాతీయ శాంతి, భద్రతకు సంబంధించిన అంశాల్లో ఎంతో బాధ్యతతో, సంయమనంతో ఉపయోగించాలని భారత్ సూచించింది. ఈ అధికారం పరిమిత రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించే సాధనంగా మారకూడదని స్పష్టం చేసింది.
భద్రతా మండలిలో శాశ్వత, తాత్కాలిక సభ్యుల సంఖ్యను పెంచడంతో పాటు ప్రాంతీయ ప్రాతినిధ్యం, నిర్ణయాలు తీసుకునే విధానం, మండలి పరిమాణం వంటి అంశాలపై సమగ్ర సంస్కరణలు చేపట్టాలని భారత్ కోరింది. వీటో అధికారంపై మాత్రమే చర్చించడం సరిపోదని, సంస్కరణలకు సంబంధించిన అన్ని అంశాలపై ఒకేసారి ముందుకు సాగాలని హరీశ్ అన్నారు. ఆఫ్రికా దేశాల ఉమ్మడి వైఖరితోనూ భారత్ తన డిమాండ్‌ను అనుసంధానించింది. కొత్త శాశ్వత సభ్యులకు వీటో అధికారం ఇవ్వకుండా మరో వర్గాన్ని సృష్టిస్తే, వారు పేరుకే శాశ్వత సభ్యులుగా మిగిలిపోతారని, ప్రస్తుత ఐదు దేశాల ఆధిపత్యంలో పెద్దగా మార్పు ఉండదని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
సంస్కరణలపై చర్చలు కేవలం ప్రకటనలకే పరిమితం కాకుండా, స్పష్టమైన గడువులు, లక్ష్యాలతో కూడిన అధికారిక పాఠ్య చర్చలు (Text-based Negotiations) వెంటనే ప్రారంభించాలని భారత్ పిలుపునిచ్చింది. భద్రతా మండలిలో శాశ్వత సభ్యత్వం కోసం భారత్ చాలాకాలంగా ప్రయత్నిస్తోంది. అయితే, కొత్త సభ్యులను చేర్చడం, వీటో అధికారాన్ని విస్తరించడం వంటి మార్పులకు ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యదేశాల మధ్య విస్తృత అంగీకారం అవసరం. ప్రస్తుత ప్రపంచ పరిస్థితులకు తగినట్లుగా మండలిని పునర్వ్యవస్థీకరించడం ద్వారా దాని విశ్వసనీయత, సమర్థత పెరుగుతాయని భారత్ భావిస్తోంది.
