భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) దేశీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చేసే క్రమంలో మరొక చారిత్రాత్మక విజయాన్ని నమోదు చేసింది. అక్టోబర్ 30, 2026 రాత్రి 11:51 గంటలకు శ్రీహరికోటలోని సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్ (SDSC-SHAR) నుండి జీఎస్ఎల్‌వీ-ఎఫ్18 (GSLV-F18) రాకెట్ ద్వారా NVS-03 అనే రెండవ తరం నావిగేషన్ ఉపగ్రహాన్ని విజయవంతంగా నిర్ణీత కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టింది. కేవలం 56 రోజుల వ్యవధిలోనే ఈస్రో అత్యంత వేగంగా మరొక జీఎస్ఎల్‌వీ ప్రయోగాన్ని పూర్తి చేయడం విశేషం.
గతంలో ఎదురైన సాంకేతిక సమస్యలు మరియు లోపాల సవరణ (Errors Fixed):
భారత స్వదేశీ జిపిఎస్ రూపమైన నావిక్ (NavIC – Navigation with Indian Constellation) గత కొన్ని ఏళ్లుగా పలు సాంకేతిక సవాళ్లను ఎదుర్కొంది:
- రూబిడియం అటామిక్ క్లాక్ (Atomic Clocks) వైఫల్యాలు: నావిక్ తొలి తరం (IRNSS) ఉపగ్రహాల్లో దిగుమతి చేసుకున్న అటామిక్ గడియారాలు (Rubidium Atomic Clocks) తరచూ సాంకేతిక లోపాలకు గురై పనిచేయడం మానేశాయి. దీనివల్ల ఖచ్చితమైన సమయం మరియు లొకేషన్ సమాచారాన్ని అందించడంలో ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి.
పరిష్కారం: NVS-03 ఉపగ్రహంలో స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్ (SAC) ద్వారా స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో రూపొందించిన ఇండిజినస్ రూబిడియం అటామిక్ క్లాక్ (iRAFS) తో పాటు అధునాతన ప్రమాణాలను సమకూర్చి, కక్ష్యలో కాల గణన ఖచ్చితత్వాన్ని పునరుద్ధరించారు.
- గత ఉపగ్రహ ప్రయోగ లోపాలు (NVS-02 మిషన్ నెరవేర్పు): గతంలో ప్రయోగించిన NVS-02 మిషన్ సమయంలో పైరో వాల్వ్ సిగ్నల్ లోపం కారణంగా ఉపగ్రహం చివరి నిర్దేశిత కక్ష్యకు చేరుకోవడంలో ప్రొపల్షన్ సమస్యలు తలెత్తాయి.
పరిష్కారం: ఈస్రో ఇంజనీర్లు ఈసారి ముందుజాగ్రత్త చర్యగా NVS-03 ప్రయోగంలో పైరో వాల్వ్స్ పక్కాగా ఓపెన్ స్టేట్‌లోనే ఉండేలా ప్రత్యేక డిజైన్ మార్పులు చేసి, ఆర్బిట్ రైజింగ్ నావిగేషన్ ప్రమాదాలను అధిగమించారు.
- సాధారణ వినియోగదారులకు ఎల్‌1 (L1) బ్యాండ్ సిగ్నల్ సదుపాయం: తొలితరం నావిక్ ఉపగ్రహాలు కేవలం L5 మరియు S-బ్యాండ్ సిగ్నల్స్‌ను మాత్రమే అందించేవి, వీటిని సాధారణ స్మార్ట్‌ఫోన్లు సపోర్ట్ చేయడం కష్టంగా ఉండేది.
పరిష్కారం: NVS-03 లో కొత్తగా జీపీఎస్‌తో సమానంగా పనిచేసే ఇంటర్‌ఆపరేబుల్ ఎల్‌1 (L1 Civil Signal) బ్యాండ్‌ను అమర్చారు. దీనివల్ల మొబైల్ ఫోన్లు, కార్లలోని నావిగేషన్ సిస్టమ్స్ మరియు దైనందిన సివిలియన్ డివైజెస్ నవ్‌ఇక్ సేవలను సులభంగా యాక్సెస్ చేయగలవు.
వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత:
నావిక్ సేవలు క్రియాశీలకంగా ఉండటానికి కనీసం 4 ఉపగ్రహాలు కక్ష్యలో సమర్థవంతంగా పనిచేయాల్సి ఉండగా, NVS-03 చేరికతో నావిగేషన్ నెట్‌వర్క్ పటిష్టమైంది. రవాణా వ్యవస్థల రియల్-టైమ్ ట్రాకింగ్, విపత్తు నిర్వహణ, రక్షణ రంగం మరియు సాధారణ పౌరుల స్థాన నిర్దేశానికి NVS-03 ప్రయోగం ఒక ప్రధాన మైలురాయిగా నిలవనుంది
