భారతదేశ సహజ, సాంస్కృతిక వారసత్వానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు దిశగా మరో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. అండమాన్‌ నికోబార్‌ దీవుల్లోని రెండు సహజ వారసత్వ ప్రాంతాలు, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని ఒక చారిత్రక ప్రాంతం కలిపి మొత్తం మూడు ప్రదేశాలు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ తాత్కాలిక జాబితా (Tentative List)లో చోటు దక్కించుకున్నాయి. అక్టోబర్‌ 20, 2026న జరిగిన ఈ పరిణామం భారత్‌లోని భౌగోళిక అద్భుతాలు, పురాతన చరిత్ర, మతపరమైన సంప్రదాయాల ప్రాధాన్యాన్ని మరోసారి ప్రపంచానికి చాటిచెప్పింది.
అండమాన్‌లో అద్భుతమైన అగ్నిపర్వతాలు, సున్నపురాయి గుహలు
అండమాన్‌ నికోబార్‌ దీవుల్లోని బరటాంగ్‌ కార్స్ట్‌–మడ్‌ వాల్కానో సముదాయం, అండమాన్‌ సబ్‌డక్షన్‌ అగ్నిపర్వతాలు ఈ జాబితాలో చోటు పొందిన సహజ ప్రాంతాలు. బరటాంగ్‌ ప్రాంతంలో సున్నపురాయి గుహలు, మట్టి అగ్నిపర్వతాలు వంటి ప్రత్యేక భౌగోళిక నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. మరోవైపు, బారెన్‌ ఐలాండ్‌లో ఉన్న అగ్నిపర్వతం భారతదేశంలో ప్రస్తుతం క్రియాశీలంగా ఉన్నట్లు నిర్ధారించిన ఏకైక అగ్నిపర్వతం. భూమి అంతర్భాగంలోని భౌగోళిక ప్రక్రియలు, అగ్నిపర్వతాల పరిణామం, దీవుల నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ ప్రాంతాలు శాస్త్రవేత్తలకు ఎంతో ఉపయోగపడతాయి.
ఛత్తీస్‌గఢ్‌ చారిత్రక వైభవం.. సిర్పూర్‌
మూడో ప్రాంతమైన సిర్పూర్‌ సాంస్కృతిక, పురావస్తు భూభాగం ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని మహాసముంద్‌ జిల్లాలో, మహానది తీరంలో ఉంది. ఐదో శతాబ్దం నుంచి పన్నెండో శతాబ్దం వరకు విస్తరించిన చారిత్రక కట్టడాలు ఇక్కడ కనిపిస్తాయి. హిందూ దేవాలయాలు, బౌద్ధ విహారాలు, జైన సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన నిర్మాణాలు ఈ ప్రాంత ప్రత్యేకత. లక్ష్మణ దేవాలయం, గంధేశ్వర్‌ ఆలయం, పురాతన బౌద్ధ విహారాలు మాత్రమే కాకుండా, అప్పటి ప్రజల జీవనశైలి, వాణిజ్యం, విద్య, కళలు, వాస్తుశిల్పానికి సంబంధించిన ఆనవాళ్లు కూడా సిర్పూర్‌లో ఉన్నాయి. వివిధ మతాలు పరస్పర సహజీవనంతో అభివృద్ధి చెందిన చారిత్రక కేంద్రంగా దీనికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది.
ప్రపంచ వారసత్వ హోదాకు తొలి అడుగు
యునెస్కో తాత్కాలిక జాబితాలో చోటు దక్కడం అంటే ఆ ప్రదేశాలకు ఇప్పటికే పూర్తి ప్రపంచ వారసత్వ హోదా లభించినట్లు కాదు. ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చేందుకు పరిశీలించదగిన ప్రదేశాలుగా గుర్తించడం, నామినేషన్‌ ప్రక్రియకు తొలి అడుగు వేయడమే దీని ఉద్దేశం. తదుపరి దశల్లో సంబంధిత ప్రాంతాల విశిష్టత, పరిరక్షణ, నిర్వహణ ప్రణాళికలను పరిశీలిస్తారు. కేంద్ర సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి గజేంద్ర సింగ్‌ షెకావత్‌ సిర్పూర్‌కు లభించిన గుర్తింపును స్వాగతిస్తూ, భారతీయ కళలు, వాస్తుశిల్పం, ఆధ్యాత్మికత, విజ్ఞాన సంప్రదాయాల వైభవాన్ని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పే పరిణామంగా అభివర్ణించారు. ఈ మూడు ప్రాంతాలకు భవిష్యత్తులో పూర్తి ప్రపంచ వారసత్వ హోదా లభిస్తే, వాటి పరిరక్షణతో పాటు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు, బాధ్యతాయుత పర్యాటకానికి మరింత ప్రోత్సాహం లభించే అవకాశం ఉంది.
