యూకే ముక్కలవుతుందా? స్వాతంత్య్రం కోసం స్కాట్లాండ్, వేల్స్, ఉత్తర ఐర్లాండ్ సమాయత్తం

బ్రిటన్ చరిత్రలో ఇంతకుముందెన్నడూ చూడని ఒక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. స్కాట్లాండ్, వేల్స్, ఉత్తర ఐర్లాండ్ – ఈ మూడు ప్రాంతాల నేతలు తమ స్వీయ నిర్ణయాధికారం కోసం, స్వాతంత్య్ర ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు నిర్వహించే హక్కు కోసం చేతులు కలిపారు. దీంతో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ భవిష్యత్తుపైనే పెద్ద ప్రశ్నార్థకం నెలకొంది.

వేల్స్ రాజధాని కార్డిఫ్‌లో ఈ మూడు ప్రాంతాల ముఖ్యమంత్రులు ఒక అపూర్వ శిఖరాగ్ర సదస్సులో సమావేశమయ్యారు. కార్డిఫ్ బే వీక్షించే ఐదు నక్షత్రాల సెయింట్ డేవిడ్స్ హోటల్‌లో జరిగిన ఈ భేటీలో, తమకు స్వాతంత్య్ర ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు జరిపే హక్కు ఉందని, తమ రాజ్యాంగ భవితవ్యాన్ని తామే నిర్ణయించుకుంటామని పేర్కొంటూ ఉమ్మడి ప్రకటనపై సంతకాలు చేశారు.

“ఈ దీవుల్లో చూస్తున్న వారికి, ప్రపంచమంతా గమనిస్తున్న వారికి కూడా వెస్ట్‌మినిస్టర్ శకం ముగింపు దశకు చేరుకుందనేందుకు ఇంతకు మించిన స్పష్టమైన సంకేతం ఇంకేముంటుంది?” అని పార్లమెంట్‌ను ఉద్దేశించి వారు తమ ఒప్పంద పత్రంలో వ్యాఖ్యానించారు.

ట్రంప్ వ్యాఖ్యలతో మరింత ఊపు

ఈ పరిణామానికి కొద్ది రోజుల ముందు అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యలు అగ్నికి ఆజ్యం పోశాయి. డబ్లిన్ పర్యటనలో భాగంగా మాట్లాడుతూ, ఐర్లాండ్ ఏకీకరణను చూడాలని తాను కోరుకుంటున్నట్టు ట్రంప్ చెప్పారు. ఉత్తర ఐర్లాండ్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్‌లో కలవడం “గొప్ప విషయం” అని అభివర్ణిస్తూ, “అందులో చెడు ఏముంది?” అని ఆయన ప్రశ్నించారు. ఈ వ్యాఖ్యలు బర్న్‌హామ్ ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడిని మరింత పెంచాయి.

మొదటిసారి మూడు ప్రాంతాల్లోనూ స్వాతంత్య్రవాదుల పాలన

ఈ ఏడాది మే నెలలో జరిగిన ఎన్నికల్లో వేల్స్‌లో లేబర్ పార్టీ ఘోర పరాజయం చవిచూడటంతో అధికార సమతూకం పూర్తిగా మారిపోయింది. చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా స్కాట్లాండ్, వేల్స్, ఉత్తర ఐర్లాండ్ – మూడింటిలోనూ స్వాతంత్య్రానికి అనుకూలమైన పార్టీలే అధికారంలో ఉన్నాయి.

కార్డిఫ్ సెనెడ్‌లో ప్లెయిడ్ సిమ్రూ అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించడంతో దాని నేత రూన్ అప్ ఇయోర్‌వర్త్ వేల్స్ తొలి మంత్రి అయ్యారు. స్కాట్లాండ్‌లో హోలీరూడ్‌లో ఆరు స్థానాలు కోల్పోయినా, రిఫార్మ్, గ్రీన్స్ పార్టీలు లాభపడినప్పటికీ, ఎస్ఎన్‌పీ ఇప్పటికీ ప్రధాన శక్తిగానే కొనసాగుతోంది. ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లో 2024 నుంచి మిషెల్ ఓ’నీల్ నేతృత్వంలో సిన్ ఫెయిన్ పార్టీ అధికారంలో ఉంది. 2022 స్టార్మంట్ ఎన్నికల్లో సిన్ ఫెయిన్ అతిపెద్ద పార్టీగా నిలిచినా, డీయూపీ వాకౌట్ కారణంగా ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు జాప్యం జరిగింది. వచ్చే ఏడాది జరిగే ఎన్నికల్లోనూ సిన్ ఫెయిన్ అధికారాన్ని నిలబెట్టుకుంటుందని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు.

కార్డిఫ్ శిఖరాగ్ర సదస్సుకు ఈ ముగ్గురు తొలి మంత్రులతో పాటు, సిన్ ఫెయిన్ అధ్యక్షురాలు, ఐర్లాండ్ పార్లమెంట్‌లో ప్రతిపక్ష నేత మేరీ లూ మెక్‌డొనాల్డ్ కూడా హాజరయ్యారు.

స్విన్నీ సంచలన వ్యాఖ్యలు

స్కాటిష్ నేషనల్ పార్టీ నేత, స్కాట్లాండ్ తొలి మంత్రి జాన్ స్విన్నీ మారుతున్న రాజకీయ పరిస్థితులపై స్పందిస్తూ తీవ్ర వ్యాఖ్యలు చేశారు. “బర్న్‌హామ్ యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌కు చివరి ప్రధాన మంత్రిగా చరిత్రలో నిలిచిపోయే అవకాశాన్ని ఇప్పుడు ఆయనే ఎదుర్కొంటున్నారు” అని స్విన్నీ వ్యాఖ్యానించారు.

ఆదివారం స్విన్నీ మరింత ఘాటుగా మాట్లాడుతూ, “మొట్టమొదటిసారిగా స్కాట్లాండ్, వేల్స్, ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లను స్వాతంత్య్రానికి అనుకూలమైన తొలి మంత్రులు నడిపిస్తున్నారు. ఇప్పటి పరిస్థితి కొనసాగదని, యూకే తర్వాతి భవిష్యత్తుకు వెస్ట్‌మినిస్టర్ సిద్ధపడాలని చెప్పేందుకు ఇంతకంటే స్పష్టమైన సంకేతం ఏముంటుంది” అని అన్నారు. “రాజ్యాంగపరమైన పెద్ద మార్పు వెనుక ఉన్న ఊపును కాదనలేం. రేపు కార్డిఫ్‌లో ఈ దీవుల నలుమూలల నుంచి వచ్చిన భాగస్వాములతో మెరుగైన భవిష్యత్తు గురించి చర్చించడానికి ఎదురుచూస్తున్నాను. అది స్వాతంత్య్రం అనే కొత్త ఆరంభంతోనే సాధ్యం” అని ఆయన స్పష్టం చేశారు.

ప్రభుత్వం స్పందన: మేం విభజన కంటే అభివృద్ధిపైనే దృష్టి పెడతాం

అయితే బర్న్‌హామ్ ప్రభుత్వం ఈ బెదిరింపును పెద్దగా పట్టించుకున్నట్టు కనిపించలేదు. ప్రధాని తరఫు ప్రతినిధి టామ్ వెల్స్ స్పందిస్తూ, రాజ్యాంగ చర్చల కంటే జీవన వ్యయాన్ని తగ్గించడంపైనే ప్రధాని దృష్టి కేంద్రీకరించారని, విభజన కంటే ఉమ్మడి విలువలు, సమస్యల పరిష్కారం చుట్టూ ప్రజలు కలిసి వచ్చినప్పుడే యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ఉత్తమంగా ఉంటుందని అన్నారు.

గ్లాస్గో యూనివర్సిటీ పబ్లిక్ పాలసీ నిపుణురాలు నికోలా మెక్‌ఇవెన్ దీన్ని కాస్త వేరుగా చూశారు. ఈ సదస్సుకు రాజకీయ ప్రాధాన్యం ఉన్నా, చట్టపరమైన విలువ ఏమీ లేదని ఆమె అభిప్రాయపడ్డారు. “నిన్నటి కంటే ఈరోజు యూనియన్‌కు ఎక్కువ ముప్పు ఉందని నేను భావించడం లేదు” అని ఆమె చెప్పారు. అయితే ఈ మూడు ప్రాంతాలు క్రమం తప్పకుండా కలిసి పనిచేయాలని నిర్ణయించుకోవడమే అసలైన కీలక పరిణామమని, ఇది భవిష్యత్తులో లండన్ ప్రభుత్వంపై మరింత ఒత్తిడి తెచ్చే ఐక్య వేదికగా మారే అవకాశం ఉందని ఆమె అభిప్రాయపడ్డారు.

వెనుక ఉన్న చరిత్ర

1990ల చివర్లో బ్రిటన్ ప్రభుత్వం అధికార వికేంద్రీకరణ (డెవల్యూషన్) ద్వారా స్కాట్లాండ్, వేల్స్, ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లకు సొంత పార్లమెంట్లు, కొంత స్వపరిపాలన హక్కులు కల్పించింది. కానీ జాతీయ అంశాలు, ఇంగ్లండ్‌కు సంబంధించిన కీలక విషయాలపై నియంత్రణ లండన్ చేతుల్లోనే ఉంచుకోవడంతో అసంతృప్తి కొనసాగుతూనే వచ్చింది.

2014లో స్కాట్లాండ్ ఒకసారి స్వాతంత్య్రం కోసం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ నిర్వహించినా, 55%-45% తేడాతో ప్రతిపాదన వీగిపోయింది. కానీ బ్రెగ్జిట్ తర్వాత పరిస్థితి మారిందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. 2016లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత 2020 జనవరిలో బ్రిటన్ అధికారికంగా యూరోపియన్ యూనియన్ నుంచి బయటకు వచ్చింది. ఇది స్కాటిష్ ప్రజల్లో స్వాతంత్య్ర భావనను మరింత బలపరిచింది.

బర్న్‌హామ్ మాటల్లో అస్పష్టత

గత బుధవారం పార్లమెంట్‌లో ప్రశ్నోత్తరాల సమయంలో బర్న్‌హామ్, ప్రజాభిప్రాయం అనుకూలంగా ఉంటే మరో రెఫరెండంకు అనుమతిస్తానని చెప్పారు. స్కాట్లాండ్ పరిస్థితి ఉత్తర ఐర్లాండ్‌తో “సరిగ్గా సమానమైనదే” అని కూడా ఆయన కామన్స్ సభలో వ్యాఖ్యానించారు. అయితే తర్వాత స్విన్నీకి రాసిన లేఖలో మాత్రం అలాంటి ఓటింగ్ “పరిధి దాటినది” అని పేర్కొనడం గమనార్హం – మాటల్లో, చేతల్లో స్పష్టమైన వ్యత్యాసం కనిపిస్తోంది.

ఉత్తర ఐర్లాండ్‌కు సంబంధించి 1998నాటి గుడ్ ఫ్రైడే శాంతి ఒప్పందం ప్రత్యేక నిబంధన కల్పిస్తుంది. మెజారిటీ ప్రజలు యూకే నుంచి విడిపోవాలని కోరుకుంటున్నట్టు “కనిపిస్తే” ఏకీకరణపై రెఫరెండం నిర్వహించాల్సి ఉంటుందని ఈ ఒప్పందం చెబుతోంది. అయితే ఈ పరిమితి ఇంకా చేరుకోలేదని బ్రిటన్ ప్రభుత్వం వాదిస్తోంది. ఏకీకరణ జరగాలంటే ఐర్లాండ్ కూడా సొంతంగా రెఫరెండం నిర్వహించి ఆమోదం తెలపాలి.

అంతర్గత విభేదాలూ లేకపోలేదు

ఈ ఉమ్మడి ప్రకటనపై ముగ్గురు నేతలు తమ అధికారిక హోదాలో కాకుండా, రాజకీయ నేతలుగానే సంతకాలు చేశారు. ఓ’నీల్ ప్రస్తుతం డెమోక్రటిక్ యూనియనిస్ట్ పార్టీతో కలిసి అధికార భాగస్వామ్య ప్రభుత్వం నడుపుతుండటమే దీనికి కారణం కావచ్చు. దీనిపై డీయూపీకి చెందిన డిప్యూటీ ఫస్ట్ మినిస్టర్ ఎమ్మా లిటిల్-పెంగెల్లీ ఘాటుగా స్పందించారు – సిన్ ఫెయిన్ నేత ఓ’నీల్ తన ఫస్ట్ మినిస్టర్ పదవిని రాజకీయ ఆయుధంగా వాడుకుంటున్నారని ఆరోపించారు. దీనికి ఓ’నీల్ స్పందిస్తూ, “నేను ఐర్లాండ్ ఉత్తర ప్రాంతానికి ఫస్ట్ మినిస్టర్‌ను. ఇది మన కళ్లముందే జరుగుతున్న చారిత్రక మార్పు” అని బదులిచ్చారు.

ముందున్న దారి

బర్న్‌హామ్ పదవి చేపట్టి రెండు నెలలు కూడా కాకముందే అధికార వికేంద్రీకరణను తన రాజకీయ ఎజెండాలో కీలకాంశంగా మార్చుకున్నారు. అయితే గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ మేయర్‌గా అనుభవం ఉన్న ఆయన దృష్టి ఎక్కువగా ఇంగ్లండ్‌లోని ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాలపైనే కేంద్రీకృతమైంది. దీన్నే స్విన్నీ చాకచక్యంగా తనకు అనుకూలంగా మలచుకున్నారు – వికేంద్రీకరణ గురించి పదేపదే మాట్లాడే బర్న్‌హామ్ తర్కమే స్కాట్లాండ్ ప్రజలకు తమ భవిష్యత్తును తామే నిర్ణయించుకునే హక్కును గుర్తించే దిశగా తీసుకెళ్తుందని ఆయన ఎత్తిపొడిచారు.

తక్షణమే యూనియన్ నుంచి విడిపోవడం జరిగే పని కాకపోయినా, మూడు ప్రాంతాలు తొలిసారిగా ఒకే వేదికపైకి రావడం, స్వాతంత్య్రవాదులే మూడింటా అధికారంలో ఉండటం, ఇక ఈ ప్రశ్న ఎప్పటికీ చర్చనీయాంశంగా మిగిలిపోతుందని స్పష్టం చేస్తోంది. “యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ అనేది ప్రజల అంగీకారంతో ఏర్పడిన యూనియన్ అయితే, ఆ అంగీకారం లేకుండా పోయినట్టు అనిపిస్తే ముందుకు దారి ఏమిటి?” అనే ప్రశ్నను ఏ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమూ ఎదుర్కోవడానికి సిద్ధంగా లేదన్నది మాత్రం వాస్తవం.