న్యూఢిల్లీ, సెప్టెంబర్ 24: దేశవ్యాప్తంగా ఓటర్ల జాబితాలపై ఎన్నికల సంఘం చేపట్టిన స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (SIR) మరోసారి తీవ్ర రాజకీయ చర్చకు దారితీసింది. ఓటర్ల జాబితాలను సరిచేయడం, అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లు కొనసాగించడం, అర్హత లేని లేదా మృతిచెందిన, మారిపోయిన ఓటర్ల వివరాలను తొలగించడం లక్ష్యంగా చేపట్టిన ఈ ప్రక్రియపై ఇప్పటికే పలు రాష్ట్రాల్లో రాజకీయ పార్టీలు, పౌరసంఘాలు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశాయి. తాజాగా ఎన్నికల సంఘంలోని ముగ్గురు కమిషనర్లలో ఇద్దరు సుఖ్బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి SIRతో పాటు ఓటర్ల జాబితాల నిర్వహణకు సంబంధించిన కొన్ని నిర్ణయాలపై గత పది నెలల్లో పలుమార్లు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారన్న ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ పరిశోధనాత్మక కథనం కొత్త వివాదానికి తెరతీసింది.
అసలు SIR అంటే ఏమిటి?
Special Intensive Revision అంటే ఓటర్ల జాబితాను సాధారణ వార్షిక సవరణ కంటే విస్తృతంగా పరిశీలించే ప్రక్రియ. ఓటర్ల వివరాలను ఇంటింటికీ వెళ్లి ధృవీకరించడం, కొత్తగా అర్హత పొందిన వారి పేర్లను చేర్చడం, మరణించినవారు, శాశ్వతంగా వేరే ప్రాంతాలకు వెళ్లిపోయినవారు లేదా ఒకటి కంటే ఎక్కువ చోట్ల నమోదైన వారి వివరాలను గుర్తించడం వంటి చర్యలు ఇందులో ఉంటాయి. ఎన్నికల సంఘం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324, సంబంధిత ఎన్నికల చట్టాల ఆధారంగా ఈ ప్రక్రియను చేపడుతోంది. బిహార్లో ప్రారంభమైన SIRపై దాఖలైన పిటిషన్లను పరిశీలించిన సుప్రీంకోర్టు 2026 మేలో ఎన్నికల సంఘానికి SIR నిర్వహించే అధికారం ఉందని, బిహార్లో చేపట్టిన ప్రక్రియ చట్టపరంగా నిలబడగలదని పేర్కొంది. అయితే ఓటరు అర్హతకు సంబంధించిన ప్రక్రియలో రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన రక్షణలు పాటించాల్సిన అవసరాన్ని కూడా తీర్పు స్పష్టం చేసింది.
వివాదానికి కారణమైన తాజా ఆరోపణలు ఏంటి?
తాజా వివాదానికి ప్రధాన కారణం ఎన్నికల సంఘంలోని అంతర్గత చర్చలకు సంబంధించిన నివేదిక. ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ కథనం ప్రకారం, కమిషనర్లు సుఖ్బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి గత పది నెలల్లో కనీసం 14 సందర్భాల్లో కొన్ని నిర్ణయాలు, పరిపాలనా ఆదేశాలు, SIR ప్రక్రియలోని అంశాలపై అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు. కొత్త ఓటర్ల కోసం ఉపయోగించే ఫారం-6లో మార్పులు, ఓటర్ల పేర్ల తొలగింపు–పునరుద్ధరణ విధానం, ఓటర్ల డేటాబేస్ కేంద్రీకరణ, ఎన్నికల సమాచార వ్యవస్థలపై నియంత్రణ, అలాగే పశ్చిమ బెంగాల్లో SIRకు సంబంధించిన అప్పీళ్ల వంటి అంశాలు ఈ అభ్యంతరాల్లో ఉన్నాయని నివేదిక పేర్కొంది.
ఇదే అంశాన్ని ప్రతిపక్ష పార్టీలు తీవ్రంగా ప్రస్తావిస్తున్నాయి. తమ వాదన ప్రకారం, ఎన్నికల సంఘంలోని ఇద్దరు సభ్యులే కొన్ని నిర్ణయాలపై పదేపదే అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారంటే SIR ప్రక్రియ, ఓటర్ల జాబితా నిర్వహణపై మరింత పారదర్శకత అవసరమని వారు చెబుతున్నారు. ముఖ్యంగా ఓటర్ల పేర్లు తొలగించే ప్రక్రియలో తప్పులు జరిగితే అర్హులైన పౌరుల ఓటు హక్కుపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉందని ప్రతిపక్షాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.
ఫారం-6, డేటాబేస్పై ఎందుకు ప్రశ్నలు?
కొత్తగా ఓటరుగా నమోదు కావాలనుకునే వారికి ఫారం-6 కీలకమైన దరఖాస్తు. SIR సమయంలో ఈ ఫారంలో మార్పులు చేయడం, అదనపు వివరాలు లేదా ప్రకటనలు కోరడం వంటి అంశాలపై అంతర్గతంగా అభ్యంతరాలు వ్యక్తమైనట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. మరోవైపు ఓటర్ల డేటాను కేంద్రీకృత డిజిటల్ వ్యవస్థల ద్వారా నిర్వహించడం వల్ల ఫీల్డ్ స్థాయి అధికారుల పాత్ర, డేటా యాక్సెస్, భద్రత వంటి అంశాలపైనా ప్రశ్నలు వచ్చాయి.
అయితే ఈ అంశాల్లో వచ్చిన అభ్యంతరాలు తుది నిర్ణయాలను తిరస్కరించిన అధికారిక ‘వీటో’గా మారాయా? లేక నిర్ణయం తీసుకునే ముందు జరిగిన సాధారణ అంతర్గత చర్చలో భాగమా? అన్నదే ప్రస్తుతం ప్రధానంగా చర్చకు వస్తోంది.
ఎన్నికల సంఘం ఏం చెబుతోంది?
తనపై వచ్చిన ఆరోపణలకు ఎన్నికల సంఘం స్పష్టమైన వివరణ ఇచ్చింది. కమిషన్లోని సభ్యులు నోట్లు రాయడం, ప్రశ్నలు అడగడం, సాంకేతిక సూచనలు చేయడం, విధానాలపై అభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేయడం సాధారణ పరిపాలనా ప్రక్రియలో భాగమేనని తెలిపింది. భిన్నాభిప్రాయాలు ఉండటం రాజ్యాంగబద్ధమైన బహుళ సభ్యుల సంస్థలో సహజమేనని పేర్కొంది.
అంతేకాదు, SIRతో సహా గత ఏడాది తీసుకున్న తుది నిర్ణయాలన్నీ ముగ్గురు సభ్యుల పూర్తి కమిషన్ ఏకాభిప్రాయంతోనే తీసుకున్నాయని ఎన్నికల సంఘం స్పష్టం చేసింది. కొన్ని అంతర్గత నోట్లు లేదా అభ్యంతరాలను మాత్రమే చూపించి మొత్తం వ్యవస్థను అంచనా వేయడం సరైన చిత్రాన్ని ఇవ్వదని పేర్కొంది. ECINet వంటి డిజిటల్ వ్యవస్థల్లో అనధికార మార్పులు జరగకుండా భద్రతా నియంత్రణలు, ఆడిట్ విధానాలు ఉన్నాయని కూడా వివరించింది.
సుప్రీంకోర్టు కూడా SIRపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది
ఇదిలా ఉండగా, ఢిల్లీ SIR సమయంలో ఓటర్లకు జారీ చేసిన కొన్ని నోటీసుల విధానంపై సుప్రీంకోర్టు ఇటీవల ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది. కొన్ని నోటీసులు వ్యక్తిగత పరిశీలన లేకుండా దాదాపు ‘యాంత్రికంగా’ జారీ చేసినట్లు కనిపిస్తున్నాయని కోర్టు వ్యాఖ్యానించినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. ఓటర్లు తమ సమాధానాలను WhatsApp, ఈమెయిల్ వంటి మార్గాల్లో కూడా సమర్పించే అవకాశం కల్పించవచ్చని కోర్టు సూచించింది.
అంటే SIR నిర్వహించే అధికారం ఎన్నికల సంఘానికి ఉందన్న సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఒకవైపు ఉండగా, అమలు సమయంలో నోటీసులు, ధృవీకరణ, ఓటర్లకు అందుబాటులో ఉండే పరిహార మార్గాలు వంటి అంశాలపై న్యాయపరమైన పరిశీలన కొనసాగుతోందన్నది మరోవైపు స్పష్టమవుతోంది.
ప్రతిపక్షాల తీవ్ర విమర్శలు
తాజా పరిణామాలపై కాంగ్రెస్ సహా పలు ప్రతిపక్ష పార్టీలు ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై తీవ్ర ఆరోపణలు చేశాయి. కాంగ్రెస్ నేత రాహుల్ గాంధీ ఓటర్ల హక్కులకు సంబంధించిన అంశాన్ని రాజ్యాంగంతో ముడిపెట్టి తీవ్రంగా విమర్శించారు. కాంగ్రెస్ నాయకత్వం CEC గ్యానేశ్ కుమార్ను తొలగించాలని, ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై సుప్రీంకోర్టు పర్యవేక్షణలో దర్యాప్తు జరగాలని కోరింది.
పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ SIRకు ముందు ఉన్న ఓటర్ల జాబితాను ఆధారంగా చేసుకుని మళ్లీ ఎన్నికలు నిర్వహించాలని డిమాండ్ చేశారు. ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై దర్యాప్తు జరగాలని, CECపై చర్యలు తీసుకోవాలని ఆమె కోరారు. సమాజ్వాదీ పార్టీ నేత అఖిలేశ్ యాదవ్ కూడా ఎన్నికల సంఘం నిష్పాక్షికతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతూ సుప్రీంకోర్టు ఈ అంశాన్ని స్వయంగా పరిశీలించాలని కోరారు.
తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి ఎం.కె. స్టాలిన్ కూడా ఎన్నికల సంఘంలో జరిగిన పరిణామాలపై సమగ్ర, నిష్పాక్షిక దర్యాప్తు అవసరమని అన్నారు. RJD నేత తేజస్వీ యాదవ్ బిహార్, పశ్చిమ బెంగాల్తో పాటు గతంలో జరిగిన కొన్ని ఎన్నికల ప్రక్రియలపైనా ప్రశ్నలు లేవనెత్తారు.
బీజేపీ స్పందన మాత్రం భిన్నంగా ఉంది
ప్రతిపక్షాల ఆరోపణలను బీజేపీ ఖండించింది. బీజేపీ జాతీయ అధికార ప్రతినిధి సంబిత్ పాత్ర ఎన్నికల కమిషనర్ల మధ్య చర్చలు, భిన్నాభిప్రాయాలు ఉండటం ప్రజాస్వామ్య సంస్థలో సాధారణ ప్రక్రియేనని చెప్పారు. తుది నిర్ణయాలు ఏకాభిప్రాయంతో తీసుకున్నామని ఎన్నికల సంఘం చెబుతున్న నేపథ్యంలో, అంతర్గత చర్చలను ఆధారంగా చేసుకుని మొత్తం ఎన్నికల వ్యవస్థపై అనుమానాలు వ్యక్తం చేయడం సరైనది కాదని బీజేపీ వాదిస్తోంది.
సాధారణ ఓటర్ కి అసలు ప్రశ్న ఏమిటి?
SIR వివాదంలో రాజకీయ ఆరోపణలు ఒకవైపు ఉంటే, సాధారణ ఓటరికి అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం మాత్రం తన పేరు ఓటర్ల జాబితాలో ఉందా? లేకపోతే దాన్ని ఎలా సరిచేసుకోవాలి? అన్నదే. SIRలో నోటీసు రావడం అంటే ఓటరు వెంటనే అనర్హుడిగా ప్రకటించబడినట్లు కాదని ఎన్నికల సంఘం ఇప్పటికే స్పష్టం చేసింది. ధృవీకరణ, అభ్యంతరాలు, అప్పీల్ వంటి ప్రక్రియలకు అవకాశం ఉంటుంది.
పశ్చిమ బెంగాల్లో SIRకు సంబంధించిన తొలగింపు లేదా చేర్పులపై 38.20 లక్షల అప్పీళ్లు దాఖలయ్యాయని, వాటిలో సుమారు 1.02 లక్షల కేసులే పరిష్కరించబడ్డాయని ఎన్నికల సంఘం సుప్రీంకోర్టుకు తెలిపింది. మిగిలిన కేసుల పరిష్కారం కూడా ఈ ప్రక్రియలో కీలక అంశంగా మారింది.
ముందున్న దారి ఏంటి?
ప్రస్తుతం SIR చుట్టూ మూడు వేర్వేరు ప్రశ్నలు కలిసిపోయాయి. మొదటిది, ఓటర్ల జాబితాలను సరి చేయడానికి SIR అవసరమా, దాన్ని ఎలా అమలు చేయాలి? రెండోది, అర్హులైన ఓటర్లు పొరపాటున జాబితా నుంచి తొలగించబడకుండా ఎలాంటి రక్షణలు ఉండాలి? మూడోది, ఎన్నికల సంఘం వంటి రాజ్యాంగ సంస్థలో అంతర్గత నిర్ణయాలు, అభ్యంతరాలు, తుది నిర్ణయాల ప్రక్రియ ఎంత పారదర్శకంగా ఉండాలి?
