అమరావతి: అంతరిక్ష ప్రయోగాల ఖర్చును తగ్గించేందుకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పునర్వినియోగ రాకెట్లపై పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. ఈ రంగంలో భారత ప్రైవేటు అంతరిక్ష సంస్థలు కూడా తమదైన ముద్ర వేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఇందులో భాగంగా బెంగళూరుకు చెందిన ఎథీరియల్‌ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్‌ గిల్డ్‌ (Ethereal Exploration Guild) ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీహరికోటకు సమీపంలో 150 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో రాకెట్‌ అభివృద్ధి, పరీక్షల కేంద్రాన్ని ప్రారంభించింది. ‘ది యాంకరేజ్‌’ (The Anchorage) పేరుతో ఏర్పాటు చేసిన ఈ కేంద్రం భవిష్యత్తులో పూర్తిగా పునర్వినియోగించగల రాకెట్‌ అభివృద్ధికి కీలకంగా మారనుంది.
210 బార్‌ ఒత్తిడిని తట్టుకునే పరీక్షా సదుపాయం
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని స్పేస్‌ సిటీలో ఏర్పాటు చేసిన ఈ కేంద్రం, సతీష్‌ ధవన్‌ అంతరిక్ష కేంద్రం (శ్రీహరికోట) నుంచి సుమారు 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇందులో ప్రధానంగా ‘పెగాసస్‌ హారిజాంటల్‌ స్టాటిక్‌ టెస్ట్‌ ఫెసిలిటీ’ని అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చారు. ఈ సదుపాయం ద్వారా రాకెట్‌ ఇంజిన్‌ భాగాలు, ఇగ్నిషన్‌ వ్యవస్థలు, థ్రస్ట్‌ చాంబర్లు, టర్బోమెషినరీ పనితీరును పరీక్షించవచ్చు. అలాగే ఇంజిన్‌ను సమగ్రంగా అమర్చి పరీక్షించే సామర్థ్యం కూడా ఉంది.
ఈ పరీక్షా కేంద్రం 210 బార్‌ వరకు ఒత్తిడితో పనిచేసే ప్రెషర్‌-ఫెడ్‌ రాకెట్‌ ఇంజిన్‌ పరీక్షలకు అనుకూలంగా ఉందని సంస్థ వెల్లడించింది. కంపెనీ ప్రకారం, ఈ తరహా సామర్థ్యంలో ఇది దేశంలో అత్యధిక ఒత్తిడి రేటింగ్‌ కలిగిన సదుపాయం.
రాకెట్‌ ఇంజిన్‌ను ప్రయోగించే ముందు దాని భాగాలు అధిక ఒత్తిడి, ఉష్ణోగ్రతలను ఎంతవరకు తట్టుకుంటాయి, ఇంధన సరఫరా సక్రమంగా జరుగుతుందా, ఇంజిన్‌ ఆశించిన పనితీరును అందిస్తుందా అనే అంశాలను పరీక్షించడం అత్యంత కీలకం. ఇలాంటి పరీక్షల ద్వారా లోపాలను ముందుగానే గుర్తించి సాంకేతిక మార్పులు చేయవచ్చు.
నవంబర్‌లో పెగాసస్‌ ఇంజిన్‌ పరీక్ష
ఎథీరియల్‌ సంస్థ అభివృద్ధి చేస్తున్న ‘రేజర్‌ క్రెస్ట్‌ ఎంకే-1’ (Razor Crest Mk-1) అనే మధ్యస్థాయి రాకెట్‌కు పెగాసస్‌ ఇంజిన్‌ ఉపయోగపడనుంది. ఇది 80 కిలోన్యూటన్ల థ్రస్ట్‌ సామర్థ్యం కలిగిన సెమీ-క్రయోజెనిక్‌ ఇంజిన్‌. రాకెట్‌ పైదశను నడిపేందుకు దీన్ని రూపొందిస్తున్నారు.
ఈ ఇంజిన్‌కు సంబంధించి తొలి హాట్‌-ఫైర్‌ పరీక్షను 2026 నవంబర్‌లో నిర్వహించాలని సంస్థ ప్రణాళిక రూపొందించింది. హాట్‌-ఫైర్‌ పరీక్షలో ఇంజిన్‌ను వాస్తవ ఇంధనంతో మండించి, దాని పనితీరును అంచనా వేస్తారు. అయితే ఈ పరీక్ష ఇంకా జరగలేదు; ప్రస్తుతం ప్రకటించినది పరీక్షా ప్రణాళిక మాత్రమే.
బూస్టర్‌ ఇంజిన్‌ కోసం మరో సదుపాయం
పెగాసస్‌తో పాటు ‘స్టాలియన్‌’ (Stallion) పేరుతో 1.2 మెగాన్యూటన్ల థ్రస్ట్‌ సామర్థ్యం కలిగిన బూస్టర్‌ ఇంజిన్‌ను కూడా సంస్థ అభివృద్ధి చేస్తోంది. రాకెట్‌ భూమి నుంచి పైకి ఎగిరే సమయంలో, వాతావరణంలోని ప్రారంభ ప్రయాణ దశలో ఈ ఇంజిన్‌ కీలకంగా పనిచేయనుంది.
స్టాలియన్‌ ఇంజిన్‌ కోసం నిలువుగా ఏర్పాటు చేసే ప్రత్యేక పరీక్షా కేంద్రాన్ని అభివృద్ధి చేస్తున్నారు. దీని ద్వారా ఒక్క ఇంజిన్‌తో పాటు అనేక ఇంజిన్లను సమూహంగా అమర్చి పరీక్షించే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ఈ ఇంజిన్‌ అభివృద్ధి, అర్హత పరీక్షలు ఇంకా కొనసాగాల్సి ఉంది.
పునర్వినియోగ రాకెట్లు అంటే ఏమిటి?
సాధారణంగా సంప్రదాయ రాకెట్లలోని కొన్ని దశలు ప్రయోగం తర్వాత తిరిగి ఉపయోగించలేని విధంగా సముద్రంలో పడిపోవడం లేదా వాతావరణంలో కాలిపోవడం జరుగుతుంది. కానీ పునర్వినియోగ రాకెట్లలో బూస్టర్‌ లేదా పైదశ వంటి భాగాలను తిరిగి భూమికి తీసుకొచ్చి, పరిశీలించి, అవసరమైన మరమ్మతులు చేసి మళ్లీ ప్రయోగించవచ్చు.
దీంతో ప్రతి ప్రయోగానికి కొత్త రాకెట్‌ను పూర్తిగా తయారు చేయాల్సిన అవసరం తగ్గవచ్చు. ప్రయోగ ఖర్చులు తగ్గడం, ఉపగ్రహాలను తరచుగా అంతరిక్షంలోకి పంపడం, వాణిజ్య అంతరిక్ష సేవలను విస్తరించడం వంటి ప్రయోజనాలు లభించవచ్చు. అయితే రాకెట్‌ను తిరిగి తీసుకురావడం, దాని భాగాలను సురక్షితంగా పరీక్షించడం, అవసరమైన మరమ్మతులు చేసి మళ్లీ ప్రయోగానికి సిద్ధం చేయడం సాంకేతికంగా క్లిష్టమైన ప్రక్రియ.
తయారీ నుంచి మరమ్మతుల వరకు ఒకే చోట
ది యాంకరేజ్‌ కేంద్రంలో భవిష్యత్తులో ఇంజిన్‌ పరీక్షలతో పాటు రాకెట్‌ దశల సమగ్ర పరీక్షలు, తయారీ, వాహన సమీకరణ, తిరిగి ఉపయోగించే భాగాల మరమ్మతులు చేపట్టాలని సంస్థ ప్రణాళిక వేస్తోంది. ఇంధన ట్యాంకుల తయారీ, మెషీనింగ్‌, వెల్డింగ్‌, 3డీ ప్రింటింగ్‌ వంటి తయారీ సదుపాయాలను కూడా అభివృద్ధి చేయాలని భావిస్తోంది.
రాకెట్‌ ప్రయోగం తర్వాత తిరిగి వచ్చిన భాగాలను పరిశీలించి, వాటి మిగిలిన జీవితకాలాన్ని అంచనా వేసి, అవసరమైన మార్పులు చేసిన తర్వాత మళ్లీ వినియోగానికి అనుమతించడం పునర్వినియోగ వ్యవస్థలో కీలకమైన దశ. ఈ కార్యకలాపాలను ఒకే కేంద్రంలో అనుసంధానించడం ద్వారా పరీక్షల ఫలితాల ఆధారంగా డిజైన్‌లో మార్పులు చేయడం సులభమవుతుందని సంస్థ భావిస్తోంది.
భారత ప్రైవేటు అంతరిక్ష రంగానికి కొత్త అవకాశాలు
2022లో స్థాపించిన ఎథీరియల్‌ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్‌ గిల్డ్‌, వాణిజ్య ఉపగ్రహ సేవల కోసం పునర్వినియోగ మధ్యస్థాయి రాకెట్‌ను అభివృద్ధి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ది యాంకరేజ్‌ కేంద్రం ద్వారా రాకెట్‌ ఇంజిన్లను పరీక్షించడం నుంచి తయారీ, సమీకరణ, పునర్వినియోగం వరకు అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను క్రమంగా ఏర్పాటు చేయాలని సంస్థ ప్రయత్నిస్తోంది.
అయితే పరీక్షా కేంద్రం ప్రారంభమవడం ఒక్కటే రాకెట్‌ పూర్తిస్థాయిలో సిద్ధమైందని అర్థం కాదు. ఇంజిన్‌ పరీక్షలు, రాకెట్‌ దశల అర్హత నిర్ధారణ, సమగ్ర వ్యవస్థ పరీక్షలు, చివరకు ప్రయోగాలు వంటి అనేక దశలను విజయవంతంగా పూర్తి చేయాల్సి ఉంటుంది.
