ప్రపంచవ్యాప్తంగా యుద్ధాలు, ఘర్షణలను నివారించడంలో ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి ఆశించిన స్థాయిలో పనిచేయలేకపోతోందని ఐరాస తాజా నివేదిక హెచ్చరించింది. మండలిలోని ఐదు శాశ్వత సభ్య దేశాలకు ఉన్న వీటో అధికారం కీలక నిర్ణయాలకు అడ్డంకిగా మారుతోందని పేర్కొంది. అమెరికా, చైనా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్స్‌ దేశాలకు ఈ ప్రత్యేక అధికారం ఉంది. వీటిలో ఏ ఒక్క దేశమైనా కీలక తీర్మానాన్ని వీటో చేస్తే, మిగతా సభ్య దేశాల్లో మెజారిటీ మద్దతు ఉన్నప్పటికీ ఆ తీర్మానం ఆమోదం పొందకుండా నిలిచిపోవచ్చు. ఈ పరిస్థితి అంతర్జాతీయ సంక్షోభాలను పరిష్కరించే ఐరాస సామర్థ్యంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది.
ఐరాస ఆర్థిక, సామాజిక వ్యవహారాల విభాగం రూపొందించిన ‘వరల్డ్‌ సోషల్‌ రిపోర్ట్‌ 2026’లో ఈ అంశాలను ప్రస్తావించారు. ప్రపంచ దేశాల మధ్య భౌగోళిక రాజకీయ పోటీలు పెరుగుతుండటంతో అంతర్జాతీయ సహకారం బలహీనపడుతోందని నివేదిక తెలిపింది. ఆర్థిక, సైనిక, రాజకీయ ఆధిపత్యం కోసం ప్రధాన శక్తులు పోటీపడటం వల్ల ప్రపంచ సమస్యలపై ఉమ్మడి నిర్ణయాలు తీసుకోవడం కష్టమవుతోంది. ఫలితంగా యుద్ధాలను అరికట్టడం, శాంతి చర్చలను ముందుకు తీసుకెళ్లడం, సంక్షోభాల్లో ఉన్న దేశాలకు సహాయం అందించడం వంటి ప్రయత్నాలకు ఆటంకాలు ఎదురవుతున్నాయి.
ప్రపంచ దేశాల మధ్య సంబంధాలు కూడా క్రమంగా క్షీణిస్తున్నాయని నివేదిక పేర్కొంది. ఇతర దేశాలపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతున్న దేశాల సంఖ్య 1970లలో ఆరుగా ఉండగా, ప్రస్తుతం 34కు పెరిగిందని తెలిపింది. అలాగే 2024–25 కాలంలో 59 దేశాలు తమ పొరుగు దేశాలతో సంబంధాలు దిగజారినట్లు నమోదు కాగా, కేవలం 19 దేశాల్లోనే మెరుగుదల కనిపించింది. దేశాల మధ్య పెరుగుతున్న విభేదాలు వాణిజ్యం, సరఫరా వ్యవస్థలు, పెట్టుబడులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలపై ప్రభావం చూపుతున్నాయని నివేదిక వివరించింది.
ఈ సమస్యలకు పరిష్కారంగా భద్రతా మండలిలో సంస్కరణలు చేపట్టాలని ఐరాస సూచిస్తోంది. ముఖ్యంగా ఆఫ్రికా, లాటిన్‌ అమెరికా, కరీబియన్‌, ఆసియా–పసిఫిక్‌ ప్రాంతాలకు మరింత ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలని పిలుపునిస్తోంది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం అనంతరం ఏర్పడిన ప్రస్తుత వ్యవస్థ నేటి ప్రపంచ రాజకీయ, ఆర్థిక వాస్తవాలకు పూర్తిగా సరిపోవడం లేదన్న అభిప్రాయాలు బలపడుతున్నాయి. అయితే మండలి సభ్యత్వాన్ని లేదా వీటో నిబంధనలను మార్చాలంటే ఐరాస చార్టర్‌లో సవరణలు అవసరం. అందుకు ప్రత్యేకమైన ఆమోద ప్రక్రియ ఉండటంతో సంస్కరణలు అమలు చేయడం సవాలుగా మారింది.
యుద్ధాలు, రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు పెరగడం వల్ల అభివృద్ధి కోసం వినియోగించాల్సిన వనరులు రక్షణ రంగానికి మళ్లుతున్నాయని నివేదిక ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. పేద, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు అప్పుల భారం, పెట్టుబడుల కొరత, సాంకేతిక అంతరాలు, వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలను ఎదుర్కోవడంలో మరిన్ని ఇబ్బందులు పడుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో అంతర్జాతీయ పన్నుల సహకారం, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఆర్థిక సాయం, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందుబాటు, వాతావరణ మార్పులపై ఉమ్మడి చర్యలను బలోపేతం చేయాలని నివేదిక సూచించింది. ప్రపంచ శాంతి, సమాన అభివృద్ధి కోసం దేశాల మధ్య సహకారం పెరగడంతో పాటు ఐరాస సంస్థల్లో విస్తృత సంస్కరణలు అవసరమని స్పష్టం చేసింది.
