వాషింగ్టన్: అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య కొనసాగుతున్న ఘర్షణలో మరో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. ఇరాన్ ప్రతిపాదించిన ఏడు రోజుల కాల్పుల విరమణ ప్రణాళికను అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ తిరస్కరించినట్లు ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ అమెరికా అధికారులను ఉటంకిస్తూ నివేదించింది. నవంబర్లో జరిగే అమెరికా మధ్యంతర ఎన్నికల తర్వాత ఇరాన్పై మళ్లీ వైమానిక దాడులు ప్రారంభించే అవకాశం ఉందని ట్రంప్ తన సన్నిహితులకు చెప్పినట్లు ఆ కథనం పేర్కొంది. అయితే పరిస్థితులు మారితే ఆయన వైఖరి కూడా మారే అవకాశం ఉందని సంబంధిత వర్గాలు తెలిపాయి.
ఇరాన్ ఏం ప్రతిపాదించింది?
ఇరాన్ ప్రతిపాదనలో ప్రధానంగా ఏడు రోజుల కాల్పుల విరమణ, హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడం, అణు కార్యక్రమంపై చర్చలను పునఃప్రారంభించడం వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. దీనికి ప్రతిగా అమెరికా ఇరాన్ నౌకాశ్రయాలపై విధించిన నౌకాదళ దిగ్బంధాన్ని ఎత్తివేయాలని, ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులపై ఆంక్షలను సడలించాలని, కొన్ని నిలిపివేసిన ఆస్తుల విషయంలో ఉపశమనం కల్పించాలని ఇరాన్ కోరినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. ఈ ప్రతిపాదనను ఖతార్ సహా మధ్యవర్తుల ద్వారా అమెరికాకు చేరవేసినట్లు ఇరాన్ తెలిపింది.
హోర్ముజ్ జలసంధి ఎందుకు కీలకం?
ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాకు అత్యంత కీలకమైన మార్గాల్లో హోర్ముజ్ జలసంధి ఒకటి. ఈ మార్గంలో నౌకా రాకపోకలకు అంతరాయం ఏర్పడితే అంతర్జాతీయ చమురు సరఫరాపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే జలసంధిని తిరిగి తెరవడం ఇరాన్ ప్రతిపాదనలో ప్రధాన అంశంగా మారింది. ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాఘ్చీ ప్రకారం, అవసరమైన షరతులు అంగీకరించినట్లయితే ఏడు రోజుల్లో సాధారణ నౌకా రాకపోకలను పునరుద్ధరించవచ్చని ఆయన చెప్పారు.
అమెరికా వైఖరి ఏంటి?
అమెరికా మాత్రం ముందుగా ఇరాన్ తన వైఖరిలో మార్పు చూపాలని కోరుతున్నట్లు నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాన్ని పూర్తిగా నిలిపివేయడం లేదా దానిపై కఠినమైన చర్చలకు అంగీకరించడం ట్రంప్ పరిపాలనకు ప్రధాన అంశంగా ఉంది. ప్రస్తుతం ఇరాన్ నౌకాశ్రయాలపై ఉన్న అమెరికా నౌకాదళ దిగ్బంధాన్ని ఎత్తివేయాలనే ఉద్దేశం లేదని అమెరికా అధికారులు మధ్యవర్తులకు తెలిపినట్లు వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ పేర్కొంది.
నవంబర్ ఎన్నికల తర్వాత ఏం జరుగుతుంది?
నవంబర్ 3న అమెరికాలో మధ్యంతర ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఎన్నికల తర్వాత ఇరాన్పై మళ్లీ సైనిక చర్య చేపట్టే అవకాశం ఉందని ట్రంప్ తన సహచరులతో చెప్పినట్లు తాజా నివేదిక పేర్కొంది. అయితే ఇది ఖరారైన సైనిక నిర్ణయం కాదని, పరిస్థితులు మారితే ట్రంప్ నిర్ణయం కూడా మారవచ్చని అమెరికా వర్గాలను ఉటంకిస్తూ నివేదికలు చెబుతున్నాయి. దాడుల పరిమాణం, లక్ష్యాలు కూడా ఇంకా స్పష్టంగా లేవు.
ఇదే సమయంలో సెప్టెంబర్ 22న ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభలో ట్రంప్ మాట్లాడుతూ, ఎన్నికల తర్వాత ఇరాన్తో ఒప్పందం కుదిరే అవకాశం ఉందని పేర్కొన్నారు. ఒప్పందం లేకపోతే ఇరాన్పై మరింత కఠినమైన చర్యలకు వెళ్లే అవకాశం ఉందని కూడా ఆయన హెచ్చరించారు.
దౌత్య మార్గం పూర్తిగా మూసుకుపోయిందా?
ప్రస్తుతం అలా చెప్పడానికి స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు. ఇరాన్ ఒక కాల్పుల విరమణ ప్రతిపాదనను ముందుకు తెచ్చింది. మరోవైపు అమెరికా కూడా అణు కార్యక్రమంపై చర్చలకు అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, రెండు దేశాల షరతుల్లో గణనీయమైన తేడా ఉంది. ఇరాన్ ముందుగా అమెరికా దిగ్బంధం, ఆంక్షల విషయంలో చర్యలు కోరుతుండగా.. అమెరికా ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై హామీలను ప్రధానంగా కోరుతోంది. ఈ క్రమంలో మధ్యవర్తుల ద్వారా జరిగే తదుపరి చర్చలు కీలకంగా మారనున్నాయి.
యుద్ధం కొనసాగితే ప్రభావం ఎక్కడ?
ఈ ఘర్షణ ఇప్పటికే ఇంధన మార్కెట్లపై ప్రభావం చూపుతోంది. హోర్ముజ్ జలసంధిలో నౌకా రాకపోకలు, చమురు సరఫరాపై ఆందోళనలు పెరిగితే అంతర్జాతీయంగా చమురు ధరలు, రవాణా ఖర్చులు, ద్రవ్యోల్బణంపై ప్రభావం ఉండే అవకాశం ఉంది. అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య తదుపరి సైనిక లేదా దౌత్య చర్యలు ఈ అంశాలపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉండటంతో ప్రపంచ మార్కెట్లు కూడా పరిణామాలను నిశితంగా గమనిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం ప్రధాన ప్రశ్న యుద్ధం కొనసాగుతుందా, లేక కాల్పుల విరమణ ద్వారా చర్చలకు మార్గం ఏర్పడుతుందా? అన్నదే. ఇరాన్ ప్రతిపాదన, అమెరికా వైఖరి, హోర్ముజ్ జలసంధి పరిస్థితి, అణు చర్చలపై వచ్చే తదుపరి ప్రకటనలు ఈ ఘర్షణ దిశను నిర్ణయించే కీలక అంశాలుగా మారనున్నాయి.
