భూమిపై పిడుగులు పడుతుంటే.. ఆకాశంలో మాత్రం ఎర్రటి దెయ్యాల్లాంటి ఆకారాలు మెరిస్తే ఎలా ఉంటుంది? వినడానికి ఏదో హారర్‌ సినిమాలోని సన్నివేశంలా ఉన్నా, ఇది నిజంగానే ప్రకృతిలో కనిపించే అద్భుతం! ఉరుములతో కూడిన భారీ తుఫాన్లకు చాలా ఎత్తులో, మేఘాల పైన క్షణకాలం పాటు ఎర్రటి కాంతి ఆకారాలు మెరిసి మాయమవుతుంటాయి. వీటినే శాస్త్రవేత్తలు ‘రెడ్‌ స్ప్రైట్స్‌’ (Red Sprites) అని పిలుస్తారు. మన జానపద కథల్లో చెప్పుకునే కొరివిదెయ్యాలను తలపించే ఈ కాంతులు, భూమి వాతావరణంలో ఇంకా ఎన్నో రహస్యాలు దాగి ఉన్నాయని గుర్తుచేస్తున్నాయి.
మేఘాల పైన ఎర్రటి జెల్లీఫిష్‌!
సాధారణంగా మెరుపులు మేఘాల మధ్య లేదా మేఘాల నుంచి భూమి వైపు కనిపిస్తాయి. కానీ రెడ్‌ స్ప్రైట్స్‌ మాత్రం తుఫాను మేఘాలకు పైన, భూమి నుంచి సుమారు 80 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో మెరుస్తాయి. ఇవి కొన్నిసార్లు ఎర్రటి జెల్లీఫిష్‌లా, మరికొన్నిసార్లు చెట్టు కొమ్మల్లా, పొడవాటి స్తంభాల్లా కనిపిస్తాయి.
ఈ కాంతులు చాలా వేగంగా ఏర్పడి మాయమవుతాయి. కొన్ని మిల్లీసెకన్ల నుంచి కొద్దిసేపు మాత్రమే కనిపించే కారణంగా, సాధారణంగా కంటితో వీటిని గుర్తించడం కష్టం. సరైన సమయంలో కెమెరా ద్వారా చిత్రీకరిస్తేనే వాటి అద్భుతమైన ఆకారాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
అసలు ఇవి ఎలా ఏర్పడతాయి?
రెడ్‌ స్ప్రైట్స్‌ ఏర్పడటానికి భారీ పిడుగులు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ముఖ్యంగా మేఘాల నుంచి భూమి వైపు పడే శక్తివంతమైన విద్యుత్‌ పిడుగులు వాతావరణంలోని విద్యుత్‌ క్షేత్రాన్ని ఒక్కసారిగా మార్చగలవు. ఈ మార్పు తుఫాను పైన ఉన్న వాతావరణంలోని విద్యుత్‌ ఆవేశిత కణాలపై ప్రభావం చూపుతుంది. అక్కడి నైట్రోజన్‌ అణువులు శక్తిని గ్రహించి, తిరిగి విడుదల చేసే సమయంలో ఎర్రటి కాంతి ఉత్పత్తి అవుతుంది. అదే మనకు రెడ్‌ స్ప్రైట్‌గా కనిపిస్తుంది. అంటే ఇవి భూతాలు కావు.. వాతావరణంలో జరిగే విద్యుత్‌ ప్రక్రియల వల్ల ఏర్పడే సహజ కాంతి దృగ్విషయాలు!
1989లోనే తొలిసారి కెమెరాకు చిక్కాయి!
ఈ దృగ్విషయం గురించి గతంలోనూ కొందరు ప్రత్యక్ష సాక్షులు చెప్పినప్పటికీ, రెడ్‌ స్ప్రైట్స్‌ తొలి స్పష్టమైన చిత్రాలు 1989లోనే కెమెరాకు చిక్కాయి. అప్పటి నుంచి శాస్త్రవేత్తలు వీటిని మరింత లోతుగా అధ్యయనం చేస్తున్నారు. నాసా శాస్త్రవేత్తలు, అంతరిక్ష కేంద్రంలోని వ్యోమగాములు కూడా ఇలాంటి కాంతులను చిత్రీకరించారు. భూమి ఉపరితలం నుంచి చూస్తే గుర్తించడం కష్టమైన ఈ దృశ్యాలు, అంతరిక్షం నుంచి తీసిన చిత్రాల్లో కొన్నిసార్లు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
ఎర్రటి కాంతుల వెనుక ఇంకా తెలియని విషయాలెన్నో!
రెడ్‌ స్ప్రైట్స్‌ ఎలా ఏర్పడతాయనే దానిపై శాస్త్రవేత్తలకు ప్రస్తుతం మంచి అవగాహన ఉన్నప్పటికీ, అవి ఎప్పుడు, ఎక్కడ ఏర్పడతాయో ఖచ్చితంగా అంచనా వేయడం ఇప్పటికీ కష్టం. తుఫాన్ల తీవ్రత, పిడుగుల స్వభావం, వాతావరణంలోని విద్యుత్‌ పరిస్థితులు వీటి ఏర్పాటులో పాత్ర పోషిస్తాయి. ఇలాంటి కాంతులను పరిశీలించడం వల్ల భూమి ఎగువ వాతావరణంలో జరిగే విద్యుత్‌ ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవచ్చు. వాతావరణం, పిడుగులు, విద్యుత్‌ క్షేత్రాల మధ్య ఉన్న సంబంధాలపై మరింత సమాచారం లభించే అవకాశం ఉంది.
భూమిపైనే కాదు.. ఇతర గ్రహాల్లోనూ?
రెడ్‌ స్ప్రైట్స్‌ వంటి కాంతి దృగ్విషయాలు ఇతర గ్రహాల వాతావరణాల్లోనూ ఏర్పడే అవకాశం ఉందా అనే ప్రశ్నపై శాస్త్రవేత్తలు ఆసక్తి చూపుతున్నారు. ముఖ్యంగా బృహస్పతి వంటి గ్రహాల వాతావరణాల్లో విద్యుత్‌ ఉత్సర్గలు ఎలా జరుగుతాయన్నది పరిశోధనకు ఆసక్తికరమైన అంశం. అయితే అక్కడ కూడా భూమిపై కనిపించే రెడ్‌ స్ప్రైట్స్‌ మాదిరిగానే ఉంటాయని ఇంకా నిర్ధారించలేదు.
మొత్తానికి, మనం సాధారణంగా చూసే ఉరుములు, మెరుపుల వెనుక కూడా ఎన్నో అద్భుతాలు దాగి ఉన్నాయి. ఆకాశంలో కొరివిదెయ్యాల్లా కనిపించే ఈ ఎర్రటి కాంతులు భయపెట్టేవిగా అనిపించినా, అవి ప్రకృతి సృష్టించిన అరుదైన శాస్త్రీయ అద్భుతాలు. మన కంటికి కనిపించని ఆకాశపు రహస్యాలను కెమెరాలు, పరిశోధనలు ఒక్కొక్కటిగా బయటపెడుతున్నాయి.
