జూన్ 1 నుంచి సెప్టెంబర్ 16 వరకు దేశ సగటు లోటు 14.92 శాతం. అదే కాలంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ లోటు 50.7 శాతం, దేశ సగటుకు మూడున్నర రెట్లు. ఈ తేడా యాదృచ్ఛికం కాదు.
ఈ సంవత్సరం దేశ రుతుపవన గణాంకాలను చూసి ఢిల్లీలో ఎవరైనా “ఫర్వాలేదు” అనుకోవచ్చు. 14.92 శాతం లోటు అంటే భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) నిర్వచనం ప్రకారం అది ఇంకా “సాధారణ” శ్రేణిలోనే ఉంది. IMD లెక్క ప్రకారం −19 శాతం నుంచి +19 శాతం మధ్య ఉంటే అది సాధారణ వర్షపాతం.
కానీ అనంతపురం రైతుకు, కర్నూలు బోరుబావికి, నెల్లూరు చెరువుకు ఆ జాతీయ సగటు ఏమీ చెప్పదు. ఎందుకంటే ఆంధ్రప్రదేశ్లో ఈ సీజన్లో రావలసిన వర్షంలో సగానికి పైగా రాలేదు.
జూన్ 1 – సెప్టెంబర్ 16, 2026: వాస్తవ, సాధారణ వర్షపాతం
| ప్రాంతం | వాస్తవం | సాధారణం | వ్యత్యాసం | IMD వర్గం |
| ఆంధ్రప్రదేశ్ | 244.7 మి.మీ. | 496.1 మి.మీ. | −50.7% | లోటు |
| తెలంగాణ | 536.5 మి.మీ. | 664.5 మి.మీ. | −19% | సాధారణం (అంచున) |
| భారతదేశం | 681.9 మి.మీ. | 801.5 మి.మీ. | −14.92% | సాధారణం |
ఈ పట్టికలో దాగి ఉన్న ఒక వివరం గమనించండి. తెలంగాణ లోటు సరిగ్గా 19 శాతం — అంటే సాధారణ శ్రేణి చివరి మెట్టు మీద నిలబడి ఉంది. ఒక్క శాతం జారితే అది “లోటు” రాష్ట్రం అవుతుంది. ఇది ఊరట కాదు, హెచ్చరిక.
ఇందులో ఎల్ నినో పాత్ర ఏమిటి
ఈ సంవత్సరం పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో దశాబ్దాల్లోనే అత్యంత బలమైన ఎల్ నినో నడుస్తోంది. అది ఎలా పని చేస్తుందో ముందు అర్థం చేసుకుందాం.
సాధారణంగా పసిఫిక్లో వాణిజ్య పవనాలు తూర్పు నుంచి పడమరకు వీస్తూ వెచ్చని నీటిని ఆసియా వైపు నెడతాయి. ఆ వెచ్చని నీరు పైన గాలిని వేడి చేసి మేఘాలను తయారు చేస్తుంది. ఎల్ నినో సమయంలో ఈ పవనాలు బలహీనపడతాయి, వెచ్చని నీరు తిరిగి దక్షిణ అమెరికా వైపు జరుగుతుంది. మేఘాలు ఏర్పడే కేంద్రం కూడా దానితో పాటే జరుగుతుంది.
ఫలితంగా భారత ఉపఖండం మీద పని చేసే ఉష్ణప్రసరణ వ్యవస్థ బలహీనపడుతుంది. నైరుతి రుతుపవనాలు వస్తాయి, కానీ తేమ తక్కువగా ఉంటుంది. వర్షం మధ్యలో ఎక్కువ రోజులు ఆగిపోతుంది — దీన్నే మాన్సూన్ బ్రేక్ అంటారు.
“ఎల్ నినోలు ఐస్క్రీమ్ల్లా రకరకాల రుచుల్లో వస్తాయి.”
— జెరోమ్ వియాలార్డ్, రిసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ డెవలప్మెంట్, మార్సెయి
ఈ సంవత్సరపు సంఘటన తూర్పు పసిఫిక్ రకానికి చెందినది — 1990ల చివరి తర్వాత ఆ రకంలో ఇంత బలమైనది ఇదే మొదటిది. దేశ లోటు 14.92 శాతం ఉండటం ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో ఊహించదగినదే. కానీ ఎల్ నినో దేశమంతా సమానంగా వర్షాన్ని తగ్గించదు. అది వర్షం పడే ప్రదేశాన్ని మారుస్తుంది.
ఆంధ్ర ఎందుకు ఎక్కువ దెబ్బ తింది
ఇదే ఈ కథలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన భాగం. రెండు రాష్ట్రాలు పక్కపక్కనే ఉన్నాయి. కానీ ఒకటి 19 శాతం లోటుతో బయటపడితే, రెండోది 50.7 శాతం లోటులో కూరుకుపోయింది. కారణం భౌగోళికం.
తెలంగాణ రుతుపవన ద్రోణి కిందే ఉంటుంది
నైరుతి రుతుపవన కాలంలో దేశం మీదుగా ఒక అల్పపీడన పట్టీ — మాన్సూన్ ట్రఫ్ — విస్తరిస్తుంది. బంగాళాఖాతంలో ఏర్పడే అల్పపీడనాలు ఈ ద్రోణి వెంట వాయువ్య దిశగా ప్రయాణిస్తూ ఒడిశా, ఛత్తీస్గఢ్, విదర్భ, తెలంగాణ మీదుగా వెళతాయి. తెలంగాణ ఈ మార్గంలో ఉంది.
రాయలసీమ వర్షచ్ఛాయలో ఉంది
అరేబియా సముద్రం నుంచి వచ్చే నైరుతి పవనాలు పశ్చిమ కనుమలను దాటేటప్పుడు తమ తేమను కేరళ, కర్ణాటక కొండల మీద కురిపించేస్తాయి. కనుమలు దాటాక మిగిలేది పొడి గాలి. రాయలసీమ సరిగ్గా ఆ వర్షచ్ఛాయ (rain shadow) ప్రాంతంలో ఉంది. అందుకే సాధారణ సంవత్సరంలో కూడా రాయలసీమ నైరుతి సగటు 378 మిల్లీమీటర్లు మాత్రమే.
కోస్తా ఆంధ్ర అల్పపీడనాల మీద ఆధారపడుతుంది
కోస్తా ఆంధ్రకు వర్షం ఎక్కువగా బంగాళాఖాతంలో పుట్టే అల్పపీడనాల నుంచే వస్తుంది. ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో ఈ వ్యవస్థల సంఖ్య తగ్గుతుంది, వచ్చినవి కూడా తీరాన్ని తాకకుండా ఉత్తరం వైపు జరిగిపోతాయి.
ఈ మూడు కారణాలు కలిసి ఒక ఫలితాన్ని ఇచ్చాయి: ఎల్ నినో తెలంగాణను గీసుకుంటూ వెళ్ళింది, ఆంధ్ర ఎందుకు ఎక్కువ దెబ్బ తింది
244.7 మిల్లీమీటర్లు, ఈ లోటు పొలంలో ఎలా కనిపిస్తుంది
ఆంధ్రప్రదేశ్కు మూడున్నర నెలల్లో 496 మిల్లీమీటర్లు రావలసి ఉండగా 245 మిల్లీమీటర్లు వచ్చాయి. దీని అర్థం:
- ఖరీఫ్ విత్తనం ఆలస్యం లేదా వైఫల్యం. వేరుశనగ, పత్తి, కంది వంటి వర్షాధార పంటలు విత్తే సమయం జూన్–జూలై. ఆ దశలోనే వర్షం మొహం చాటేస్తే విత్తనం మొలకెత్తదు. రెండోసారి విత్తడం అంటే రైతుకు ఖర్చు రెట్టింపు.
- వేరుశనగ కాయ దశ దెబ్బతింటుంది. అనంతపురం, కర్నూలు ప్రాంతాల్లో వేరుశనగకు విత్తిన 60–80 రోజుల మధ్య నీరు అత్యవసరం. ఆ కిటికీ మూసుకుపోతే దిగుబడి సగానికి పడిపోతుంది.
- భూగర్భ జలం నిండదు. 50 శాతం లోటు అంటే బోరుబావుల రీఛార్జ్ జరగలేదు. రైతులు ఉన్న నీటిని ఎక్కువగా తోడతారు, జలమట్టం మరింత లోతుకు దిగుతుంది.
- చెరువులు, కుంటలు ఖాళీగా ఉంటాయి. రాయలసీమలో చిన్న నీటి వనరులు రబీ సాగుకు ఆధారం. అవి నిండకపోతే రబీ విస్తీర్ణం తగ్గుతుంది.
కృష్ణా, గోదావరి – బయటి నుంచి వచ్చే నీరు
ఒక ముఖ్యమైన విషయం: మన జలాశయాల్లో నీరు మన రాష్ట్రంలో పడే వర్షం మీద మాత్రమే ఆధారపడదు. కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి కర్ణాటక మీదుగా వస్తుంది. పశ్చిమ కనుమల్లో మంచి వర్షం పడితే శ్రీశైలం, నాగార్జునసాగర్లకు నీరు చేరుతుంది — స్థానికంగా వర్షం లేకపోయినా.
అంటే వర్షపాత లోటు గణాంకం ఒక్కటే పూర్తి చిత్రం ఇవ్వదు. జలాశయాల నిల్వ స్థాయిలను కూడా చూడాలి. అవి బాగుంటే కాలువల కింద ఉన్న ప్రాంతాలకు ఊరట ఉంటుంది — కానీ వర్షాధార ప్రాంతాలకు మాత్రం ఏ ఊరటా ఉండదు.
ఇంకా ముగియలేదు: రెండు అవకాశాలు
మొదటిది — సెప్టెంబర్ చివరి వారం
సీజన్ సెప్టెంబర్ 30న ముగుస్తుంది. అంటే ఈ గణాంకాలు తుది సంఖ్యలు కావు. సెప్టెంబర్ 19–21 మధ్య కోస్తా ఆంధ్ర, రాయలసీమల్లో భారీ వర్షాలకు అవకాశం ఉందని సూచనలు ఉన్నాయి. కానీ 50 శాతం లోటును కొన్ని రోజుల భారీ వర్షం పూడ్చలేదు
రెండోది — ఈశాన్య రుతుపవనాలు
తెలుగు రాష్ట్రాలకు రెండు రుతుపవనాలు ఉన్నాయి. అక్టోబర్ నుంచి డిసెంబర్ వరకు వచ్చే ఈశాన్య రుతుపవనాలు కోస్తా ఆంధ్రకు సుమారు 298 మిల్లీమీటర్లు, రాయలసీమకు సుమారు 225 మిల్లీమీటర్లు ఇస్తాయి. ఎల్ నినో నైరుతి రుతుపవనాలను బలహీనపరుస్తుంది, కానీ ఈశాన్య రుతుపవనాలను తరచుగా బలపరుస్తుంది. అంటే ఆంధ్రప్రదేశ్కు 2026–27 రెండు వేర్వేరు కథలుగా ఉండవచ్చు: ఖరీఫ్లో దెబ్బ, రబీలో ఊరట.
ఇప్పుడు ఏం చేయాలి
- రబీ ప్రణాళిక ఇప్పుడే వేసుకోండి. ఖరీఫ్ దెబ్బ తిన్నప్పుడు అందరూ ఒకేసారి రబీ వైపు తిరుగుతారు — అప్పుడు విత్తనాలు, ఎరువులు కొరతగా మారతాయి. ముందుగా సిద్ధపడినవారికి మేలు.
- తక్కువ నీరు కోరే పంటలను పరిశీలించండి. శనగ, కంది, జొన్న, ఆముదం — ఇవి తక్కువ నీటిలో నిలబడతాయి.
- పంటల బీమా, నష్టపరిహారం క్లెయిమ్లు. గడువులు, అవసరమైన పత్రాల గురించి స్థానిక వ్యవసాయ అధికారిని సంప్రదించండి.
- ఈశాన్య వర్షాలను పట్టి ఉంచండి. ఫారం పాండ్లు, చెక్ డ్యామ్లు, ఇంకుడు గుంతలు ఇప్పుడే శుభ్రం చేయించండి.
- రెండు వారాల అంచనాలు చూడండి, సీజన్ అంచనాలు కాదు. IMD, రాష్ట్ర వ్యవసాయ శాఖ ఇచ్చే స్వల్పకాలిక నవీకరణలు ఇప్పుడు ఎక్కువ ఉపయోగకరం.
చివరగా
1960–1990 మధ్య ఎల్ నినో సంఘటనలు దక్షిణాసియాలో వేడి పెరుగుదలతో ముడిపడి ఉండేవి; ఆ తర్వాత అవే సంఘటనలు అక్కడ చల్లదనంతో ముడిపడ్డాయి. సంబంధమే తలకిందులైంది. దీని అర్థం “గత ఎల్ నినో సంవత్సరంలో ఇలా జరిగింది కాబట్టి ఈసారీ అలాగే జరుగుతుంది” అనే అంచనా ఇప్పుడు అంత నమ్మదగినది కాదు. పెరూ తీరంలో ఖాళీగా తిరిగొచ్చిన చేపల వలలు, ఇండోనేషియాలో ముందుగానే మొదలైన అడవి మంటలు, గ్వాటెమాలాలో ఎండిపోయిన మొక్కజొన్న, అనంతపురంలో మొలకెత్తని వేరుశనగ — ఇవన్నీ ఒకే వ్యవస్థ వేర్వేరు చోట్ల చూపిన ముఖాలు.
జాతీయ సగటు 14.92 శాతం చూసి “సాధారణ రుతుపవనం” అని ముద్ర వేయడం సులభం. కానీ ఆ సగటు కింద ఒక రాష్ట్రం సగం వర్షాన్ని కోల్పోయింది. సగటులు ప్రభుత్వాలకు ఉపయోగపడతాయి; రైతుకు ఉపయోగపడేది తన మండలం సంఖ్యే.
మూలాలు, గమనికలు
వర్షపాత గణాంకాలు: జూన్ 1 – సెప్టెంబర్ 16, 2026 సంచిత విలువలు. భారతదేశం — IITM (mol.tropmet.res.in). ఆంధ్రప్రదేశ్ — APSDMA జిల్లాల వారీ సంచిత గణాంకాలు (desweather.ap.gov.in). తెలంగాణ — వార్తా నివేదికల ఆధారంగా. వాతావరణ హెచ్చరికలు — IMD (mausam.imd.gov.in).
ఎల్ నినో సమాచారం, ఉల్లేఖనాలు: Dinneen, J. (2026). The super El Niño is already wreaking havoc. Nature. Vos, E., Huybers, P., & Tziperman, E. (2026). Geophysical Research Letters, 53. Beniche, M., et al. (2026). Geophysical Research Letters, 53.
ముఖ్య గమనిక: ఇవి సీజన్ మధ్యలోని సంచిత గణాంకాలు, తుది సీజన్ మొత్తాలు కావు. నైరుతి రుతుపవన సీజన్ సెప్టెంబర్ 30న ముగుస్తుంది. IMD అధికారిక గణాంకాలతో సరిచూసుకోండి.
