గువాహటి: ఆకాశంలోకి వెళ్లే ఉపగ్రహాల సంఖ్య పెరుగుతున్న కొద్దీ వాటిని పర్యవేక్షించడం, అంతరిక్ష వ్యర్థాల నుంచి రక్షించడం కూడా అంతే కీలకంగా మారుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ ఇస్రో ఈశాన్య భారతంలో మరో కీలక అడుగు వేసింది. అసోంలోని గువాహటి సమీపంలోని చంద్రపూర్‌లో ISTRAC అడ్వాన్స్‌డ్ రాడార్ రీసెర్చ్ ఫెసిలిటీ ఏర్పాటుకు పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ కేంద్రం భవిష్యత్తులో ఉపగ్రహాలు, అంతరిక్ష వస్తువుల పరిశీలనతో పాటు వాతావరణం, మేఘాలు, వాతావరణ మార్పులు, అంతరిక్ష వాతావరణంపై పరిశోధనలకు కూడా ఉపయోగపడనుంది.
66 ఎకరాల స్థలం.. భారీ పరిశోధనా కేంద్రం
అసోం ప్రభుత్వం చంద్రపూర్‌లోని మాజీ థర్మల్ పవర్ స్టేషన్ ప్రాంతంలో సుమారు 66 ఎకరాలు ఈ ప్రాజెక్టు కోసం ఇస్రోకు కేటాయించింది. 2026 సెప్టెంబర్‌లో అసోం ముఖ్యమంత్రి హిమంత బిశ్వ శర్మ ఈ కేంద్రానికి భూమిపూజ చేసి శంకుస్థాపన చేశారు. ఇది కేవలం ఒక రాడార్ ఏర్పాటు చేసే కేంద్రం కాదు. భవిష్యత్తులో అవసరాన్ని బట్టి మరిన్ని రాడార్లు ఏర్పాటు చేసుకునే విధంగా దీనిని బహుళ ప్రయోజనాల పరిశోధనా వేదికగా అభివృద్ధి చేయనున్నారు.
సాధారణంగా రాడార్ అంటే విమానాలు లేదా వర్షాన్ని గుర్తించే పరికరం అనుకుంటాం. కానీ ఇస్రో ఏర్పాటు చేస్తున్న అధునాతన రాడార్ వ్యవస్థల సామర్థ్యం అంతకంటే చాలా విస్తృతమైనది. భూమి చుట్టూ తిరుగుతున్న ఉపగ్రహాలు, రాకెట్ భాగాలు, అంతరిక్ష వ్యర్థాలు వంటి వస్తువుల కదలికలను గుర్తించి వాటి స్థానం, కక్ష్య వంటి వివరాలను అంచనా వేయడంలో ఇవి సహాయపడతాయి.
ఇది చాలా ముఖ్యమైన పని. ఎందుకంటే అంతరిక్ష వ్యర్థాలు గంటకు సుమారు 27,000 కిలోమీటర్ల వేగంతో కదలగలవు. చిన్న ముక్క కూడా పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాన్ని ఢీకొంటే భారీ నష్టం సంభవించవచ్చు.
చంద్రపూర్‌లోని ఈ రాడార్ నేత్ర (NETRA — Network for Space Objects Tracking and Analysis) లో భాగంగా అభివృద్ధి అవుతోంది. భారత ఉపగ్రహాలను అంతరిక్షంలోని ఇతర వస్తువులతో ఢీకొనే ప్రమాదాల నుంచి రక్షించేందుకు ఇస్రో చేపట్టిన కీలక కార్యక్రమం ఇది. ఇప్పటికే ఇస్రో శ్రీహరికోటలోని Multi-Object Tracking Radar ద్వారా అంతరిక్ష వస్తువులను పర్యవేక్షిస్తోంది. లడఖ్‌లోని హన్లేలో ఆప్టికల్ టెలిస్కోప్ ఏర్పాటు కూడా NETRAలో భాగంగా కొనసాగుతోంది. చంద్రపూర్‌లోని కొత్త కేంద్రం ఈ పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని మరింత విస్తరించనుంది.
అంతరిక్ష వ్యర్థాల ముప్పు ఎందుకు పెరుగుతోంది?
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉపగ్రహ ప్రయోగాలు వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. కమ్యూనికేషన్, ఇంటర్నెట్, నావిగేషన్, వాతావరణ పరిశీలన, వ్యవసాయం, రక్షణ.. ఇలా అనేక రంగాలు ఇప్పుడు ఉపగ్రహాలపై ఆధారపడుతున్నాయి. అదే సమయంలో పనిచేయడం ఆపేసిన ఉపగ్రహాలు, రాకెట్ దశలు, ఉపగ్రహాల ఢీకొనడంతో ఏర్పడిన ముక్కలు, ఇతర చిన్న వస్తువులు భూమి చుట్టూ తిరుగుతూ అంతరిక్ష వ్యర్థాలుగా మారుతున్నాయి. ఇస్రో విడుదల చేసిన 2024 అంతరిక్ష పరిస్థితుల నివేదిక ప్రకారం, ఆ ఏడాది ప్రయోగాల్లో భాగంగా రాకెట్ నుండి విడిపోయిన భాగాలు, కక్ష్యలో శాటిలైట్ కాలపరిమితి ముగియటం తదితర కారణాలతో వేలాది కొత్త అంతరిక్ష వస్తువులు నమోదయ్యాయి.
రాడార్ కేవలం ఉపగ్రహాల కోసమే కాదు!
చంద్రపూర్ కేంద్రం ప్రత్యేకత ఇక్కడే ఉంది. ఇది అంతరిక్ష పరిశీలనతో పాటు వాతావరణ శాస్త్ర పరిశోధనలకు కూడా ఉపయోగపడనుంది. రాడార్ సాంకేతికత ద్వారా మేఘాల నిర్మాణం, వర్షపాతం, ఉరుములు, మెరుపులు, వాతావరణంలో జరిగే మార్పులు వంటి అంశాలను అధ్యయనం చేయవచ్చు. భవిష్యత్తులో వరదల ముందస్తు హెచ్చరికలు, ఆకస్మిక వరదల అంచనాలు, ఉరుములు-మెరుపులపై తక్షణ హెచ్చరికలు వంటి సామాజిక ప్రయోజనాలు కూడా కలగవచ్చని ఇస్రో చెబుతోంది. వ్యవసాయ రంగానికి కూడా దీని ఉపయోగం ఉంటుంది. భారీ వర్షాలు, వడగళ్ల వాన వంటి పరిస్థితులపై ముందస్తు సమాచారం లభిస్తే రైతులు నీటిపారుదల, కోతలు, పంట రక్షణ విషయంలో మెరుగైన నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
విద్యార్థులకు కూడా కొత్త అవకాశాలు
ఈ కేంద్రం మరో ముఖ్యమైన లక్ష్యం పరిశోధనకు సంబంధించిన మానవ వనరులను అభివృద్ధి చేయడం. విద్యార్థులు, విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలు, స్టార్టప్‌లు, పరిశ్రమలు, యువ శాస్త్రవేత్తలు కలిసి ప్రయోగాలు చేసే పరిశోధనా వేదికగా దీనిని ఉపయోగించనున్నారు. అంటే రాడార్ టెక్నాలజీ, వాతావరణ శాస్త్రం, అంతరిక్ష శాస్త్రం, సమాచార సాంకేతికత, కృత్రిమ మేధస్సు, డేటా విశ్లేషణ వంటి అనేక రంగాల విద్యార్థులకు భవిష్యత్తులో పరిశోధన అవకాశాలు పెరిగే అవకాశం ఉంది.
ఆకాశంలో మనిషి పంపిన వస్తువులు పెరుగుతున్న కొద్దీ.. వాటిని గమనించే కళ్లూ మరింత పదునుగా ఉండాలి. చంద్రపూర్‌లో ఇస్రో ఏర్పాటు చేస్తున్న అధునాతన రాడార్ కేంద్రం ఆ దిశగా భారత్ వేస్తున్న మరో ముఖ్యమైన అడుగుగా నిలవనుంది.
